Zanim dziecko zacznie się uczyć, musi być najedzone, bezpieczne i w miarę spokojne — inaczej najlepszy program i najlepszy nauczyciel niewiele zdziałają. Razem traktuje zdrowie i bezpieczeństwo uczniów jako warunek nauki, a nie dodatek do niej: bezpłatny, ciepły posiłek dla każdego dziecka, mniejsze klasy, dostęp do psychologa, powrót pielęgniarki i dentysty do szkoły oraz twarde procedury reagowania na przemoc rówieśniczą.
Poniżej rozkładamy te postulaty na części — dostęp do psychologa, liczebność klas, dożywianie i pozostałe warunki bezpiecznej szkoły — z liczbami i odnośnikami do źródeł.
Pierwsza linia pomocy w kryzysie powinna być najbliżej ucznia — a przez lata na jedną szkołę przypadał ułamek etatu psychologa, jeśli w ogóle. Kontrola Najwyższej Izby Kontroli pokazała, że przed reformą standardów zatrudnienia na jeden etat psychologa przypadało aż 1904 uczniów, a ponad 44 proc. szkół publicznych nie zatrudniało na odrębnym etacie ani pedagoga, ani psychologa. Od września 2022 roku ministerstwo wprowadziło standardy — w szkole liczącej 180 uczniów ma być co najmniej 1,5 etatu specjalistów — ale to wciąż daleko od realnego, szybkiego dostępu dla każdego ucznia.
A skala potrzeb jest dramatyczna: z danych Komendy Głównej Policji wynika, że w 2023 roku odnotowano 1994 próby samobójcze w grupie 7–18 lat, z których 145 zakończyło się śmiercią. Razem stawia cel kierunkowy — jeden psycholog na stu uczniów — i etaty zamiast dochodzącego raz w tygodniu gościa. Dlaczego to pilne i skąd ta liczba, rozkładamy w tekście Jeden psycholog na całą szkołę to za mało.
Twarda górna granica liczebności oddziału obowiązuje w Polsce wyłącznie w klasach I–III szkoły podstawowej (nie więcej niż 25 uczniów); powyżej — od klasy czwartej wzwyż i w całej szkole ponadpodstawowej — przepisy nie określają żadnego limitu. O tym, ilu uczniów zmieści się w klasie, decyduje więc dyrektor pod presją liczby chętnych i sal, a nie ochrona jakości nauczania. Średnia to wygładza — według OECD polska klasa liczy przeciętnie około 18 uczniów wobec średniej OECD bliskiej 21 — ale ta średnia miesza kameralne oddziały wiejskie z miejskimi klasami po 28–30 osób.
W programie Razem limit stoi nieprzypadkowo w części o zdrowej szkole: przepełniona sala to więcej hałasu, szybciej rozchodzące się infekcje i większe obciążenie dla ucznia z trudnościami, którego w tłumie łatwiej przeoczyć. Dlaczego Razem chce maksimum 20 uczniów w oddziale także tam, gdzie dziś limitu nie ma, opisujemy w tekście Trzydzieścioro w jednej sali.
Dziś tylko dziecko z ubogiej rodziny — po sprawdzeniu dochodu. Rządowy program „Posiłek w szkole i w domu" przysługuje rodzinom, których dochód nie przekracza 200 proc. kryterium dochodowego z ustawy o pomocy społecznej, więc darmowy obiad jest formą pomocy społecznej — dzielącą klasę na tych, którzy jedzą „z opieki", i resztę. Skala potrzeb jest realna: skrajnym ubóstwem dotkniętych było w 2023 roku około 7,6 proc. dzieci, czyli mniej więcej 520 tysięcy, a jednocześnie nadwagę ma ponad 22 proc. uczniów.
Razem chce to odwrócić i zrobić z ciepłego posiłku prawo każdego ucznia — jak w Finlandii, Szwecji i Estonii, gdzie powszechny darmowy posiłek jest standardem od dekad. Dlaczego powszechność znosi napiętnowanie i jak wygląda projekt ustawy posłów Razem, rozkładamy w tekście Ciepły obiad dla każdego dziecka.
Program Razem obejmuje też dwa obszary, którym poświęcamy osobne teksty. Pierwszy to powrót medycyny szkolnej — realnie dostępna pielęgniarka i gabinet stomatologiczny to najtańsza profilaktyka, jaką państwo ma do dyspozycji; dziś jedna pielęgniarka przypada na kilka szkół, a dentysty w placówce najczęściej nie ma wcale, co rozkładamy w tekście Pielęgniarka na kilka szkół, dentysta znikąd (szerzej o dostępie do dentysty pisze serwis o zdrowiu w tekście o dentyście w każdej gminie). Drugi to obowiązkowe procedury wobec przemocy rówieśniczej — bo dziecko, które boi się iść do szkoły albo jest nękane w sieci, nie jest w stanie się uczyć; dlaczego dziś reakcja zależy od dobrej woli konkretnego nauczyciela i co Razem chce z tym zrobić, opisujemy w tekście Nękanie w klasie i w sieci.
Zagwarantujemy każdemu dziecku bezpłatny, ciepły posiłek w szkole, przedszkolu i żłobku.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Szkoła równych szans”, partiarazem.pl
Dobre odżywianie, spokojna klasa i dostęp do specjalisty to najtańsza profilaktyka zdrowotna, jaką dysponuje państwo — a jej brak wraca jako koszt leczenia. Jak Razem chce, by dostęp do opieki zdrowotnej nie zależał od kodu pocztowego ani zasobności portfela, opisuje serwis o zdrowiu w tekście o zdrowiu psychicznym bez kolejki i bez karty kredytowej.
Dziś darmowy posiłek w szkole dostaje tylko dziecko z ubogiej rodziny — po spełnieniu kryterium dochodowego. Razem chce, by ciepły posiłek przysługiwał każdemu uczniowi, bez wstydliwego dzielenia klasy na „obiadowych” i resztę. W Finlandii, Szwecji i Estonii to standard od dekad.
Przemoc rówieśnicza dotyka w Polsce znacznej części uczniów, a jej cyfrowa odsłona trwa całą dobę. Reakcja szkoły wciąż zależy od dobrej woli konkretnego nauczyciela czy dyrektora — brakuje jednolitych, obowiązkowych procedur. Razem chce obowiązkowego raportowania oraz procedur zapobiegania i reagowania na nękanie w szkole i w przestrzeni cyfrowej.
Ustawa z 2019 roku obiecała każdemu uczniowi opiekę pielęgniarki i dostęp do dentysty. W praktyce jedna pielęgniarka obsługuje kilka szkół po kilka godzin w tygodniu, a gabinet stomatologiczny działa w mniej niż co dziesiątej placówce. Razem chce realnej opieki pielęgniarskiej blisko ucznia jako najtańszej profilaktyki, jaką stać państwo.
Przed reformą z 2022 roku na jednego psychologa przypadało w polskich szkołach niemal dwa tysiące uczniów, a prawie połowa szkół nie miała etatu psychologa ani pedagoga. Tymczasem policja notuje blisko dwa tysiące prób samobójczych nieletnich rocznie. Razem chce docelowo jednego psychologa na stu uczniów.
Twardy limit liczebności klasy obowiązuje w Polsce tylko w klasach I–III — wyżej przepisy nie stawiają żadnej górnej granicy, więc w miastach zdarzają się oddziały po 28–30 uczniów. Razem chce ograniczyć liczebność oddziału do maksymalnie 20 osób i poprawić stosunek liczby uczniów do nauczycieli.
