Szkoła bezpłatna i świecka | Razem dla polskich szkół

Publiczne pieniądze na prywatne szkoły. Razem chce to zakończyć

Sat, 20 Jun 2026 09:00:00 +0200

Prywatna szkoła kojarzy się z pieniędzmi rodziców — czesnym, składkami, opłatami. Mało kto wie, że do tego dochodzi jeszcze publiczna dotacja, która na każdego ucznia płynie z budżetu samorządu. Państwo dokłada więc do placówek, które mogą wybierać uczniów i pobierać czesne, a jednocześnie skarży się, że na szkołę publiczną — dostępną dla każdego — brakuje. Razem uważa, że to układ do rozmontowania.

Ile publicznych pieniędzy trafia do szkół niepublicznych

Zasadę określa ustawa o finansowaniu zadań oświatowych. Dla szkół, w których realizowany jest obowiązek szkolny lub nauki — a więc podstawówek i liceów dla młodzieży — dotacja z budżetu samorządu przysługuje, zgodnie z art. 26 tej ustawy, w wysokości równej kwocie przewidzianej na takiego ucznia w części oświatowej subwencji ogólnej dla danego samorządu. Mówiąc wprost: prywatna szkoła dostaje na ucznia tyle samo z publicznej kasy, ile państwo przewiduje na ucznia szkoły samorządowej — i może do tego pobierać czesne.

Skala sektora prywatnego rośnie i jest bardzo nierówna między typami szkół. Według GUS w roku szkolnym 2024/2025 do publicznych liceów ogólnokształcących chodziło 86,3 proc. uczniów, a w szkołach policealnych aż 79,5 proc. placówek prowadził sektor prywatny. Innymi słowy: im dalej od obowiązkowej, powszechnej edukacji, tym więcej prywatnych placówek żyjących w części z publicznej dotacji.

Czego nie udało się policzyć. Nie istnieje jedna, łatwo dostępna liczba mówiąca, ile łącznie złotych z budżetów samorządów trafia rocznie do wszystkich szkół i placówek niepublicznych — dane są rozproszone po sprawozdaniach poszczególnych gmin. Dlatego nie podajemy tu zbiorczej kwoty; pokazujemy mechanizm i jego skalę w liczbie uczniów, a nie zmyśloną sumę.

Mechanizm, nie zakaz istnienia

Warto od razu rozwiać nieporozumienie. Razem nie zapowiada zamknięcia szkół prywatnych ani zakazu ich zakładania — mówi o pieniądzach. Chodzi o to, by publiczna dotacja przestała zasilać placówki, które wybierają uczniów i pobierają czesne, bo taki układ pogłębia segregację: dziecko zamożnych rodziców trafia do lepiej finansowanej szkoły już w podstawówce. Sam zakaz dotowania prywatnych szkół Deklaracja z 2025 roku stawia kategorycznie, bez odroczenia. Dalej idące wygaszanie finansowania wszystkich placówek niepublicznych „Program dla edukacji" rozkłada w czasie — „z czasem zaprzestaniemy finansowania placówek niepublicznych z budżetu państwa" — wiążąc je z doprowadzeniem szkoły publicznej do wysokiego poziomu.

Co proponuje Razem

Zatrzymamy prywatyzację systemu edukacji i zakażemy dotowania prywatnych szkół ze środków publicznych.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Szkoła równych szans”, partiarazem.pl

Koniec publicznych dotacji dla prywatnych szkół — publiczne pieniądze mają wzmacniać szkołę dostępną dla każdego, nie placówki pobierające czesne.
Zatrzymanie prywatyzacji edukacji — żeby o przyszłości dziecka nie decydował portfel rodziców już na etapie podstawówki.
Stopniowe wygaszanie finansowania placówek niepublicznych, powiązane z podniesieniem poziomu szkoły publicznej — nie z dnia na dzień.

Prywatyzacja usług publicznych rzadko oznacza oszczędność dla ogółu — częściej przesunięcie korzyści do tych, których już dziś stać na więcej. Kto realnie zyskuje, gdy państwo wycofuje się z zapewniania usług, a kto traci, pokazujemy w serwisie gospodarczym, w tekście o regresywności systemu podatkowego. O tym, jak wygląda druga strona „bezpłatnej" edukacji publicznej — koszty, które i tak spadają na rodzica — piszemy w tekście o wyprawce, dojeździe i e-dzienniku.

Źródła i dalsza lektura

Religia poza szkołą i koniec finansowania katechezy. Świecka szkoła według Razem

Thu, 18 Jun 2026 09:00:00 +0200

Spór o religię w szkole bywa prowadzony na najwyższych emocjach, więc warto go sprowadzić do faktów: co się realnie zmienia, kto to zmienia i czego chce Razem. Bo w tej sprawie łatwo pomylić dwie rzeczy — bieżące decyzje ministerstwa, które porządkują organizację lekcji religii, oraz programowy postulat partii, który idzie znacznie dalej.

Co już zmienił rząd, a czego chce Razem

Kilka zmian w ostatnich latach wprowadziło ministerstwo edukacji, nie Razem. Od 1 września 2024 roku ocena z religii nie jest wliczana do średniej ocen, a od 1 września 2025 roku religia i etyka są prowadzone w wymiarze jednej godziny tygodniowo, z możliwością łączenia grup i umieszczania zajęć na początku lub końcu dnia. To decyzje resortu — porządkują miejsce katechezy w szkole, ale jej z niej nie usuwają.

Postulat Razem jest dalej idący i sformułowany w programie wprost. W Deklaracji programowej z 2025 roku partia zapowiada wycofanie lekcji religii ze szkół, a w „Programie dla edukacji" z 2023 roku pisze, że „lekcje religii nie będą uwzględniane w planie lekcji" i że szkoła ma pozostać neutralna światopoglądowo. Konsekwencją tego samego postulatu jest koniec finansowania katechezy z publicznych środków — nauczanie religii wraca tam, gdzie jego miejsce, czyli do wspólnot wyznaniowych. Religia jako taka nie zostaje zakazana; zmienia się miejsce, w którym się jej naucza.

Spadająca frekwencja i rachunek dla budżetu

Za tym postulatem stoją dwie twarde tendencje. Pierwsza to frekwencja. Według danych Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego w roku szkolnym 2023/2024 na religię uczęszczało 78,6 proc. uczniów — o 1,7 punktu procentowego mniej niż rok wcześniej, a w dużych miastach odsetek rezygnujących jest znacznie wyższy — w archidiecezji warszawskiej na katechezę chodziło już tylko 58,3 proc. uczniów. Lekcja, z której w liceach wypisuje się większość uczniów, coraz trudniej mieści się w logice powszechnej, obowiązkowej szkoły.

Druga tendencja to koszt. Katecheza jest opłacana z publicznych pieniędzy, bo katecheci są nauczycielami na etatach finansowanych z budżetu. W odpowiedzi na interpelację poselską ministerstwo podało, że szacunkowy koszt nauczania religii wyniósł w 2018 roku 1482 mln zł.

To szacunek kalkulacyjny, nie rachunek. Ministerstwo wprost zaznaczyło, że nie są to koszty rzeczywiste, lecz kalkulacyjne — oszacowane na podstawie liczby etatów katechetów w Systemie Informacji Oświatowej i średnich wynagrodzeń nauczycieli. Kwota z 2018 roku jest dziś zaniżona, bo pochodzi sprzed podwyżek nauczycielskich. Podajemy ją jako rząd wielkości, a nie precyzyjną sumę z faktury.

Co proponuje Razem

Wycofamy lekcje religii ze szkół oraz symbole religijne z instytucji publicznych.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska wolności, równości i solidarności”, partiarazem.pl

Wycofanie lekcji religii ze szkół — katecheza przynależy do wspólnot wyznaniowych, nie do planu lekcji publicznej szkoły.
Koniec finansowania katechezy z publicznych środków — konsekwencja wyprowadzenia religii ze szkoły publicznej.
Szkoła neutralna światopoglądowo — wspólna dla dzieci wszystkich wyznań i bezwyznaniowych, bez dzielenia klasy według religii.

Świeckość szkoły to część szerszej wizji edukacji naprawdę wspólnej i naprawdę bezpłatnej — takiej, w której o miejscu dziecka nie decyduje ani zamożność, ani wyznanie rodziców. O drugiej stronie tej samej zasady, czyli o publicznych pieniądzach płynących do szkół, które wybierają uczniów, piszemy w tekście o dotacjach dla szkół prywatnych.

Źródła i dalsza lektura

Wyprawka, e-dziennik, dojazd. Ile naprawdę kosztuje „darmowa” szkoła

Tue, 16 Jun 2026 09:00:00 +0200

Artykuł 70 Konstytucji mówi, że nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna. W praktyce każdy wrzesień przypomina rodzicom, że bezpłatność ma granice — a te wyznacza paragon za wyprawkę, faktura za e-dziennik i bilet miesięczny do szkoły w sąsiedniej miejscowości. Im mniej zamożna rodzina, tym mocniej te koszty ważą — i tym częściej decydują o tym, na co dziecko może sobie w szkole pozwolić.

Rachunek, który nie mieści się w „Dobrym Starcie”

Skalę pokazują badania rynku. Z sondażu przeprowadzonego w 2024 roku wynika, że prawie połowa rodziców (48 proc.) wyda na wyprawkę dla jednego ucznia do 500 zł, a tylko 13 proc. zmieści się w kwocie do 300 zł — czyli w wysokości państwowego świadczenia „Dobry Start", które wynosi 300 zł na ucznia rocznie. Co trzeci rodzic przeznaczy od 501 do 700 zł, a co piąty — ponad 700 zł. Innymi słowy: rządowe 300 zł na dziecko pokrywa realny koszt wyprawki u nielicznych; reszta dopłaca z własnej kieszeni.

Do jednorazowej wyprawki dochodzą koszty stałe. W wielu szkołach dziennik elektroniczny prowadzi komercyjny dostawca, a część funkcji bywa płatna dla rodziców. Dochodzi dojazd — dla ucznia z mniejszej miejscowości bilet miesięczny to realny, powracający wydatek. Każdy z tych kosztów z osobna wygląda niewinnie; razem układają się w barierę, która działa najsilniej tam, gdzie o pieniądze najtrudniej.

Gdzie „bezpłatne” już działa, a gdzie nie

Sprawiedliwie trzeba przyznać, że część drogi już przeszliśmy. W szkołach podstawowych podręczniki są bezpłatne — finansuje je dotacja celowa z budżetu państwa, a książki są własnością szkoły i wracają do niej po roku. Problem zaczyna się wyżej: dotacja celowa obejmuje wyłącznie uczniów szkół podstawowych, więc w liceach i technikach podręczniki kupują sami uczniowie. Bezpłatność urywa się więc dokładnie tam, gdzie podręczniki są najdroższe.

Jak czytać dane o wyprawce. Kwoty pochodzą z sondażu deklaracji rodziców, nie z urzędowego rejestru wydatków — pokazują rozkład deklarowanych kosztów, a nie jedną „oficjalną" cenę wyprawki. Dobrze jednak oddają rząd wielkości i pokazują to, co najważniejsze: dla większości rodzin realny koszt przekracza wysokość świadczenia „Dobry Start".

Co proponuje Razem

Zapewnimy bezpłatny dostęp do podręczników, materiałów i narzędzi do nauki (…). Wprowadzimy publiczny, bezpłatny system dzienników elektronicznych. Zapewnimy bezpłatny dojazd do szkoły dla uczniów szkół podstawowych i średnich.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Szkoła równych szans”, partiarazem.pl

Bezpłatne podręczniki i materiały na każdym etapie — także w liceach i technikach, gdzie dziś rodzic płaci najwięcej.
Publiczny, bezpłatny e-dziennik — narzędzie, za które nie płaci ani rodzic, ani szkoła zależna od komercyjnego dostawcy.
Bezpłatny dojazd do szkoły dla uczniów podstawówek i szkół średnich — żeby odległość nie była kolejnym kosztem edukacji.

Koszty „darmowej" edukacji ciągną się przez całą ścieżkę — od dopłat w przedszkolu po wyprawkę licealisty. Ta sama bariera ekonomiczna wraca na studiach, gdzie o dostępie decydują akademik, stołówka i stypendium; jak wygląda i co z nią chce zrobić Razem, opisujemy w serwisie o nauce, w tekście o akademikach, stołówkach i stypendiach.