Zdrowie-Uczniow | Razem dla polskich szkół

Ciepły obiad dla każdego dziecka. Standard w Finlandii, postulat Razem w Polsce

Wed, 01 Jul 2026 09:00:00 +0200

Głodne dziecko się nie uczy — i nie chodzi o przenośnię. To opis tego, co naprawdę dzieje się w głowie ucznia, który przyszedł do szkoły bez śniadania. Polska ma program dożywiania, ale zbudowany na odwrotnej zasadzie niż w krajach, które uważa się za wzór: pomaga tylko najuboższym, po sprawdzeniu dochodu, i już samym tym sprawdzaniem naznacza dziecko. Razem chce to odwrócić — zrobić z ciepłego posiłku prawo każdego ucznia, a nie zasiłek dla wybranych.

Dziś posiłek dostaje tylko ubogi — po sprawdzeniu dochodu

Rządowy program „Posiłek w szkole i w domu" działa na kryterium dochodowym. Wsparcie przysługuje dzieciom z rodzin, których dochód nie przekracza 200 proc. kryterium dochodowego z ustawy o pomocy społecznej. To znaczy, że darmowy obiad jest formą pomocy społecznej: żeby go dostać, trzeba się zakwalifikować jako wystarczająco biedny. W praktyce oznacza to podział klasy na tych, którzy jedzą „za darmo z opieki", i resztę — z całym bagażem wstydu, jaki taki podział niesie dla dziecka.

Skala potrzeb jest realna. Według GUS w 2023 roku skrajnym ubóstwem dotkniętych było około 7,6 proc. dzieci, czyli mniej więcej 520 tysięcy — i był to wyraźny wzrost względem roku poprzedniego. Do tego dochodzi druga strona złego odżywiania: Najwyższa Izba Kontroli alarmuje, że polskie dzieci należą do najszybciej tyjących w Europie, a nadwagę ma ponad 22 proc. uczniów. Głód i otyłość to dwa oblicza tego samego problemu — braku dostępu do zdrowego, regularnego posiłku.

Jak robią to inni

Wzorem są kraje, w których darmowy posiłek szkolny przysługuje od dekad wszystkim uczniom. Finlandia zapewnia bezpłatny, ciepły posiłek każdemu dziecku — gwarantuje to prawo uchwalone w 1943 roku i wdrożone w całym kraju od 1948, a darmowy posiłek obejmuje dziś blisko 850 tysięcy uczniów i studentów. Szwecja wprowadzała powszechne posiłki szkolne stopniowo od 1946 roku, aż stały się standardem we wszystkich gminach — dziś ustawa nakazuje samorządom zapewnić darmowe posiłki wszystkim uczniom szkół podstawowych. Jak podsumowuje przegląd europejski, Finlandia, Szwecja i Estonia to trzy kraje UE zapewniające powszechne darmowe posiłki dla wszystkich grup wiekowych. Powszechność jest tu celowa: gdy je cała klasa, nikt nie jest napiętnowany, a posiłek staje się częścią dnia szkolnego, nie interwencją socjalną.

Postulat programowy i projekt ustawy

Powszechny posiłek jest mocno zakotwiczony w programie Razem — Deklaracja gwarantuje go „każdemu dziecku". Osobno posłowie Razem złożyli konkretny projekt ustawy: we wrześniu 2025 roku przewodnicząca koła Razem Marcelina Zawisza przedstawiła projekt, w którym ciepły posiłek ma przysługiwać każdemu uczniowi publicznej szkoły podstawowej, a koszt oszacowano na około 6 mld zł rocznie.

Rozdziel program od projektu. Gwarancja „bezpłatnego, ciepłego posiłku" to postulat z Deklaracji programowej Razem. Kwota „około 6 mld zł" to natomiast szacunek projektodawców z uzasadnienia ustawy z 2025 roku, a nie liczba z programu partii — dlatego podajemy ją jako szacunek, z podaniem źródła.

Co proponuje Razem

Zagwarantujemy każdemu dziecku bezpłatny, ciepły posiłek w szkole, przedszkolu i żłobku.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Szkoła równych szans”, partiarazem.pl

Ciepły posiłek dla każdego dziecka — w szkole, przedszkolu i żłobku, niezależnie od dochodu rodziny.
Koniec dzielenia klasy na „obiadowych" i resztę — posiłek jako element dnia szkolnego, nie znak ubóstwa.
Zdrowe, pełnowartościowe jedzenie — Program dla edukacji mówi o gwarantowanych, bezpłatnych śniadaniach i obiadach w każdej placówce oświatowej.

Dobre odżywianie w szkole to najtańsza profilaktyka zdrowotna, jaką państwo ma do dyspozycji — a jej brak wraca później jako koszt leczenia. Jak Razem chce, by dostęp do opieki zdrowotnej nie zależał od kodu pocztowego ani zasobności portfela, opisujemy w serwisie o zdrowiu, w tekście o dentyście w każdej gminie. O tym, że ciepły posiłek należy się też najmłodszym, piszemy przy okazji przedszkoli.

Źródła i dalsza lektura

Jeden psycholog na całą szkołę to za mało. Razem chce docelowo jednego na stu uczniów

Sun, 14 Jun 2026 09:00:00 +0200

O tym, że dzieci i młodzież mają w Polsce kryzys zdrowia psychicznego, mówi się od lat. Rzadziej mówi się, jak wygląda pierwsza linia pomocy, która powinna być najbliżej ucznia — psycholog w szkole. A wygląda to tak, że przez lata na jedną szkołę przypadał ułamek etatu, jeśli w ogóle, i uczeń w kryzysie częściej trafiał na zamknięte drzwi niż na rozmowę.

Prawie dwa tysiące uczniów na jednego psychologa

Twarde dane pochodzą z kontroli Najwyższej Izby Kontroli. Przed reformą standardów zatrudnienia specjalistów na jeden etat psychologa przypadało w polskich szkołach aż 1904 uczniów, a blisko połowa szkół publicznych — ponad 44 proc. — nie zatrudniała na odrębnym etacie ani pedagoga, ani psychologa. Na jedną szkołę przypadało średnio 0,2 etatu psychologa — czyli w praktyce psycholog bywał w szkole jeden dzień w tygodniu albo wcale.

Od września 2022 roku ministerstwo wprowadziło standardy zatrudnienia specjalistów: w szkole liczącej 180 uczniów ma być co najmniej 1,5 etatu specjalistów, z czego część przypada na psychologa. To krok naprzód, ale wciąż daleko od sytuacji, w której każdy uczeń ma realny, szybki dostęp do psychologa w swojej szkole.

Dlaczego to pilne

Skala potrzeb jest dramatyczna i mierzalna. Z danych Komendy Głównej Policji wynika, że w 2023 roku odnotowano 1994 próby samobójcze w grupie wiekowej 7–18 lat, a 145 z nich zakończyło się śmiercią. Za każdą z tych liczb stoi dziecko, któremu w porę mogła — albo nie mogła — pomóc dorosła osoba w szkole.

Uwaga do danych. Wskaźnik 1904 uczniów na psychologa pochodzi z kontroli NIK obejmującej lata 2014–2016, czyli sprzed wprowadzenia standardów zatrudnienia w 2022 roku — pokazuje punkt wyjścia. Po reformie sytuacja się poprawia, ale nie ma jeszcze jednego oficjalnego, ogólnokrajowego wskaźnika „uczniów na psychologa", którym można by ją zmierzyć. Dlatego podajemy dane NIK jako obraz skali zaniedbania, od którego się zaczyna.

Co proponuje Razem

Zwiększymy liczbę etatów i zagwarantujemy godne pensje dla specjalistów w placówkach edukacyjnych, docelowo dążąc do jednego psychologa na stu uczniów.— Karta Zdrowia Psychicznego Partii Razem (2026), partiarazem.pl

Docelowo jeden psycholog na stu uczniów — Razem stawia to jako cel kierunkowy, do którego system ma dążyć, a nie gwarancję na już.
Etaty i godne pensje dla specjalistów — żeby psycholog był stałym pracownikiem szkoły, nie dochodzącym raz w tygodniu gościem.
Psychoedukacja w ramach zajęć — prowadzona przez psychologa, żeby wsparcie zaczynało się przed kryzysem, a nie dopiero po nim.

Szkolny psycholog to część większej całości — dostępnej opieki nad zdrowiem psychicznym, która nie każe czekać w kolejce ani płacić z własnej kieszeni. Jak Razem chce ją zbudować dla wszystkich, nie tylko dla dzieci, opisujemy w serwisie o zdrowiu, w tekście o zdrowiu psychicznym bez kolejki i bez karty kredytowej. O tym, że spokojniejsza, mniej zatłoczona klasa też sprzyja zdrowiu ucznia, piszemy przy okazji limitu liczebności klas.

Źródła i dalsza lektura

Trzydzieścioro w jednej sali. Razem chce limitu 20 uczniów w klasie

Fri, 12 Jun 2026 09:00:00 +0200

Pytanie „ile dzieci może być w klasie" wydaje się techniczne, dopóki nie zajrzy się do dziennika. Wtedy okazuje się, że w wielu miejskich szkołach oddziały pękają w szwach — po dwadzieścioro osiem, dwadzieścioro dziewięć uczniów — a nauczyciel przez czterdzieści pięć minut nie ma szans usiąść z każdym. Choćby bardzo się starał, nie zdąży — przy takiej liczbie uczniów rozstrzyga arytmetyka. I — co zaskakuje — w większości szkół nie łamie żadnego przepisu, bo takiego przepisu po prostu nie ma.

Limit jest tylko w najmłodszych klasach

Twarda górna granica liczebności oddziału obowiązuje w Polsce wyłącznie w klasach I–III szkoły podstawowej: ustawa o systemie oświaty mówi, że są one prowadzone w oddziałach liczących nie więcej niż 25 uczniów. Powyżej — od klasy czwartej wzwyż i w całej szkole ponadpodstawowej — przepisy, jak podsumowuje analiza prawna, nie określają żadnych limitów liczby uczniów w oddziale. O tym, ilu uczniów zmieści się w klasie, decyduje więc w praktyce dyrektor pod presją liczby chętnych i liczby sal — a nie ochrona jakości nauczania.

Średnia krajowa tego problemu nie widać, bo ją wygładza. Według OECD polskie klasy są przeciętnie mniejsze niż w wielu krajach — w szkole podstawowej to około 18 uczniów wobec średniej OECD bliskiej 21. Kłopot w tym, że średnia miesza małe, kilkunastoosobowe oddziały na wsi z przepełnionymi klasami w miastach. Rodzic z dużego miasta nie posyła dziecka do „średniej"; posyła je do konkretnej, trzydziestoosobowej klasy.

Dlaczego średnia myli. „Około 18 uczniów na klasę" to wartość uśredniona dla całego kraju. Ponieważ powyżej klasy III nie ma górnego limitu, ta sama średnia mieści w sobie kameralne oddziały wiejskie i miejskie klasy po 28–30 osób. Postulat twardego limitu 20 dotyczy właśnie tego drugiego przypadku — tam, gdzie dziś nie chroni ucznia żaden pułap.

Nie tylko jakość — także zdrowie

W programie Razem limit liczebności klasy stoi nieprzypadkowo w części o zdrowej szkole. Przepełniona sala to nie tylko gorsza nauka, ale i więcej hałasu, szybciej rozchodzące się infekcje i większe obciążenie dla ucznia z trudnościami, którego w tłumie łatwiej przeoczyć. Mniejszy oddział pozwala nauczycielowi zauważyć dziecko — to, które nie nadąża, i to, które przestało jeść albo się wycofało. Ta sama zasada „mniej dzieci na jednego dorosłego" wraca w Razem konsekwentnie, od limitu grup przedszkolnych po klasę szkolną.

Co proponuje Razem

Liczba oddziałów będzie realnie odpowiadać fizycznym możliwościom budynku, a liczba osób w oddziale nie będzie przekraczać dwudziestu.— Program dla edukacji (2023), rozdz. „Szkoła zdrowa”, partiarazem.pl

Maksymalnie 20 uczniów w oddziale — twardy limit także tam, gdzie dziś go nie ma, czyli od klasy czwartej wzwyż.
Lepszy stosunek liczby uczniów do nauczycieli — Deklaracja programowa zapowiada zmniejszenie maksymalnej liczebności klas, bez podawania liczby; konkret „20" pochodzi z Programu dla edukacji.
Oddziały dopasowane do budynku — koniec upychania klas ponad realne możliwości sal.

Spokojniejsza, mniej zatłoczona klasa to także warunek, by szkoła dbała o zdrowie ucznia — również psychiczne. Dlaczego dostęp do psychologa w szkole wciąż zależy od tego, czy placówkę na niego stać, piszemy w tekście o psychologu na stu uczniów.