Przedszkola | Razem dla polskich szkół

25 dzieci na jedną nauczycielkę. Razem chce ustawowego limitu 18

Thu, 02 Jul 2026 09:00:00 +0200

Rodzic, który odprowadza trzylatka do przedszkola, rzadko wie jedną rzecz: ile dokładnie dzieci przypadnie tego dnia na jedną nauczycielkę. Przepis mówi, że maksymalnie dwadzieścioro pięcioro — i tyle właśnie potrafi się w grupie znaleźć, gdy miejsc brakuje, a gmina chce upchnąć wszystkich chętnych. Przy takiej liczbie nawet najlepsza nauczycielka nie jest w stanie dopilnować każdego malucha, usiąść z każdym, zauważyć, że ktoś się rozchorował albo płacze w kącie. W lutym 2026 roku posłowie Razem złożyli projekt ustawy, który chce ten stan zmienić i obniżyć limit do osiemnaściorga dzieci.

Dwadzieścia pięcioro — i decyduje o tym minister, nie ustawa

Obecny limit bierze się z rozporządzenia, a nie z ustawy. Ministerstwo Edukacji Narodowej stawia sprawę wprost: „Liczba dzieci w oddziale ogólnodostępnego przedszkola […] nie może przekraczać 25". Zapis znajduje się w § 5 rozporządzenia w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli — akcie, który minister podpisuje sam i sam może zmienić (tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 2736).

Na tym właśnie polega problem, na który wskazują autorzy projektu. Skoro liczba dzieci w grupie zależy od rozporządzenia, to kolejny minister może ją jednym podpisem podnieść — do trzydziestu, trzydziestu pięciu — bez pytania kogokolwiek o zdanie. Poseł Jakub Ferek, który przygotował projekt, tłumaczył to w rozmowie z RMF FM: standardem powinno być „ustawowe ograniczenie tej liczby do 18 dzieci". Różnica między rozporządzeniem a ustawą jest tu kluczowa: to różnica między limitem, który trzyma się do najbliższej zmiany na stanowisku ministra, a limitem, którego nie da się ruszyć bez zgody Sejmu.

Skalę zjawiska widać w danych. Według GUS w roku szkolnym 2024/2025 wychowaniem przedszkolnym objętych było 971 na 1000 dzieci w wieku 3–6 lat, a do przedszkoli i innych placówek chodziło ich blisko 1,45 mln. Ten sam raport pokazuje jednak, jak bardzo dostępność zależy od miejsca zamieszkania: w miastach współczynnik przekracza 115 proc. (bo chodzą też dzieci spoza gminy), a na wsi spada do 74 proc. Tam, gdzie miejsc jest za mało, presja na upychanie dzieci w istniejących oddziałach jest największa.

Projekt: 18 dzieci od września 2028

Uwaga — to projekt ustawy, nie program. Liczba „18" pochodzi z konkretnej inicjatywy poselskiej z lutego 2026 roku (numer wpływu RPW/6012/2026), a nie z Deklaracji programowej Razem. Program partii mówi o kierunku — „zlikwidować przepełnienie placówek" — bez podawania liczby. Nie należy też mylić limitu przedszkolnego z limitem 20 osób w oddziale szkolnym, o którym Razem pisze osobno.

Projekt złożono w Sejmie 19 lutego 2026 roku. Jego głównym autorem jest Jakub Ferek, a wśród wnioskodawców są posłowie Razem z Adrianem Zandbergiem i Marceliną Zawiszą, szefową koła. Ponieważ koło Razem jest małe, a projekt poselski wymaga piętnastu podpisów, brakujące podpisy pod wnioskiem zebrano z pomocą posłów Prawa i Sprawiedliwości — co w kilku relacjach prasowych zatarło autorstwo. Sam pomysł i treść wychodzą jednak z Razem, jak opisuje Bankier.pl, cytując Ferka: „Maksymalny limit to jest 25 dzieci, ale jeżeli minister edukacji postanowi to zmienić, to w każdej chwili może to być 30, 35 itd.".

Nowy limit miałby wejść w życie od 1 września 2028 roku, z zachowaniem praw nabytych: oddziały utworzone wcześniej dokończyłyby pracę w dotychczasowym składzie. Projekt zyskał przychylną opinię największego związku nauczycielskiego. Związek Nauczycielstwa Polskiego ocenił, że „zmiana jest odpowiedzią na realne potrzeby środowiska przedszkolnego i znajduje uzasadnienie zarówno pedagogiczne, psychologiczne, jak i społeczne" — a przy okazji zaproponował, by analogicznie ograniczyć liczebność oddziałów szkolnych.

Na lipiec 2026 roku projekt pozostawał na wczesnym etapie: skierowany do konsultacji, bez nadanego numeru druku i bez pierwszego czytania. To znaczy, że o jego losie nic jeszcze nie przesądzono — ani na tak, ani na nie. Dla porządku warto to powiedzieć wprost, bo temat liczebności grup bywa podgrzewany politycznie: publicznie dostępne dokumenty sejmowe nie wskazują, by ktokolwiek projekt formalnie „zablokował"; utknął on na tym etapie, na którym utyka większość projektów poselskich składanych przez małe kluby — czekając na skierowanie do prac.

Co proponuje Razem

Zagęścimy sieć publicznych przedszkoli, aby zlikwidować przepełnienie placówek i zapewnić każdemu dziecku łatwy dostęp do przedszkola w pobliżu miejsca zamieszkania.— Program dla edukacji (2023), rozdz. „Przedszkole dla każdego dziecka”, partiarazem.pl

Koniec przepełnienia przedszkoli — nie przez upychanie dzieci w istniejących salach, lecz przez gęstszą sieć placówek i twardy limit liczebności grupy.
Limit w ustawie, nie w rozporządzeniu — projekt posłów Razem wpisuje maksimum 18 dzieci na oddział wprost do ustawy, poza zasięg jednego ministerialnego podpisu.
Miejsce dla każdego dziecka — Deklaracja programowa Razem zapowiada, że państwo zapewni „miejsca w publicznych przedszkolach i żłobkach dla wszystkich dzieci", bo bez tego limit liczebności działałby na papierze, a nie w praktyce.

Mniejsza grupa jest warunkiem, żeby przedszkole robiło to, po co istnieje: dawało dziecku uwagę, a rodzicowi spokój, że ktoś naprawdę je pilnuje. Ta sama logika wraca zresztą w szkole — piszemy o niej w tekście o mniejszych klasach i limicie 20 uczniów w oddziale. A o tym, ile naprawdę kosztuje rodziców „bezpłatne" przedszkole, mimo darmowych pięciu godzin, rozkładamy na czynniki osobno.

Dostępna, nieprzepełniona opieka nad małym dzieckiem to także kwestia gospodarcza: bez miejsca w przedszkolu jedno z rodziców — najczęściej matka — wypada z rynku pracy. Dlaczego wyższa aktywność zawodowa i wyższe płace idą w parze z rozwojem, opisujemy w serwisie gospodarczym Razem, w tekście o płacach a wzroście gospodarczym.

Źródła i dalsza lektura

96 proc. dzieci w przedszkolu. Polska już to spełnia — ale nie wszędzie

Tue, 30 Jun 2026 09:00:00 +0200

Kiedy mowa o dostępie do przedszkola, łatwo o dwa przeciwne błędy. Pierwszy to malowanie sytuacji w czarnych barwach, jakby polskie przedszkola były pustynią. Drugi — chwalenie się średnią i udawanie, że problem nie istnieje. Prawda jest mniej wygodna: jako kraj mieścimy się już w unijnym celu, ale ta jedna liczba przykrywa nierówności, które decydują o tym, czy trzylatek z małej wsi w ogóle dostanie miejsce.

Cel 96 proc. i polska średnia

Komisja Europejska wyznaczyła w 2022 roku tak zwane cele barcelońskie: do 2030 roku edukacją przedszkolną ma być objętych co najmniej 96 proc. dzieci w wieku od trzech lat do rozpoczęcia obowiązku szkolnego. Według Eurostatu Polska ten próg już przekroczyła — w 2024 roku wskaźnik wyniósł 97,2 proc., wobec unijnej średniej 95,0 proc.. Ten sam raport wymienia Polskę wśród krajów powyżej progu, obok Hiszpanii, Belgii czy Francji.

Program Razem odwołuje się do tego celu wprost. W „Programie dla edukacji" partia zapowiada zagęszczenie sieci publicznych przedszkoli tak, „aby (…) osiągnąć założony przez Komisję Europejską cel, jakim jest minimum 96% dzieci objętych edukacją przedszkolną". Nie jest to więc liczba wymyślona przez partię, tylko europejski standard, który Razem przyjmuje za swój i chce utrzymać — a przede wszystkim wyrównać tam, gdzie średnia go maskuje.

Średnia, która ukrywa przepaść

Problem widać dopiero po rozbiciu tej średniej. Główny Urząd Statystyczny podaje, że w roku szkolnym 2024/2025 wychowaniem przedszkolnym objętych było 971 na 1000 dzieci w wieku 3–6 lat, ale współczynnik netto w miastach przekraczał 115 proc., a na wsi spadał do 74 proc.. Ponadstuprocentowy wskaźnik w miastach bierze się stąd, że chodzą tam też dzieci z okolicznych gmin — a to znaczy, że na wsi miejsc po prostu brakuje i rodzice dowożą maluchy tam, gdzie się da.

Jak czytać te liczby. Współczynnik netto powyżej 100 proc. nie znaczy, że „chodzi więcej dzieci niż jest" — oznacza, że placówki w mieście przyjmują dzieci spoza swojego terenu. Luka między 115 proc. w mieście a 74 proc. na wsi to najkrótszy opis nierówności: o tym, czy dziecko trafi do przedszkola, wciąż zbyt często decyduje kod pocztowy, a nie potrzeba.

Druga biała plama to żłobki. Cele barcelońskie obejmują również dzieci poniżej trzeciego roku życia — i tu Polsce wciąż daleko do europejskiej czołówki. Powszechny, tani dostęp do opieki nad najmłodszymi to warunek, żeby rodzice — najczęściej matki — nie musieli wybierać między pracą a opieką. Sam limit liczebności grupy nie pomoże, jeśli miejsc jest za mało; dlatego postulat dostępności i postulat mniejszych grup muszą iść razem.

Co proponuje Razem

Zapewnimy miejsca w publicznych przedszkolach i żłobkach dla wszystkich dzieci. W wybranych placówkach zorganizowana zostanie sieć opieki popołudniowej i weekendowej.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Szkoła równych szans”, partiarazem.pl

Miejsce dla każdego dziecka — nie tylko w mieście. Cel 96 proc. ma być spełniany także tam, gdzie dziś trzeba dowozić dziecko do sąsiedniej gminy.
Gęstsza sieć publicznych przedszkoli — bliżej domu, żeby dostępność nie zależała od zamożności gminy.
Opieka popołudniowa i weekendowa w wybranych placówkach — dla rodziców pracujących w nietypowych godzinach.

Nierówność między miastem a wsią nie kończy się na przedszkolu — ciągnie się przez całą ścieżkę edukacyjną, aż po studia. Jak wygląda na poziomie uczelni i dlaczego Razem chce ją odwrócić, opisujemy w serwisie o nauce, w tekście o uczelniach regionalnych i podziale na Polskę A i B. O tym, ile realnie kosztuje rodziców „bezpłatne" przedszkole, piszemy osobno, a o walce z przepełnieniem grup — w tekście o ustawowym limicie 18 dzieci.

Źródła i dalsza lektura

Pięć godzin za darmo, reszta płatna. Ile naprawdę kosztuje przedszkole

Sun, 28 Jun 2026 09:00:00 +0200

„Bezpłatne przedszkole" to sformułowanie, które warto czytać z gwiazdką. Państwo gwarantuje darmowe pięć godzin dziennie — i na tym bezpłatność się kończy. Rodzic, który pracuje na cały etat i odbiera dziecko po południu, płaci za każdą kolejną godzinę, a osobno za obiady. W skali miesiąca robi się z tego kwota, którą trudno nazwać symboliczną, zwłaszcza w rodzinie z jedną pensją albo dwójką dzieci.

1,44 zł za każdą godzinę ponad pięć

Zasada jest prosta i wynika z ustawy o finansowaniu zadań oświatowych: pierwsze pięć godzin pobytu dziecka w przedszkolu jest bezpłatne, a za każdą rozpoczętą godzinę ponad ten limit gmina może pobierać opłatę. Jej maksymalna wysokość jest waloryzowana co roku i od 1 września 2024 roku wynosi 1,44 zł za godzinę. Brzmi niewinnie, dopóki nie pomnożymy tego przez realny dzień pracy rodzica.

Przy pobycie trwającym około dziewięciu godzin — co przy dojazdach jest normą dla pracującego rodzica — dopłata sięga maksymalnie ok. 115 zł miesięcznie za same godziny ponadwymiarowe (ustawowy limit 1,44 zł za godzinę × 4 godziny ponad bezpłatne pięć × ok. 20 dni w miesiącu). Do tego dochodzi wyżywienie. Wyjątkiem są sześciolatki objęte rocznym przygotowaniem przedszkolnym — one są zwolnione z opłaty za pobyt i płacą wyłącznie za posiłki.

Dane poglądowe. Koszt wyżywienia w przedszkolu ustala dyrektor w porozumieniu z gminą i różni się między placówkami — najczęściej mieści się w przedziale kilkunastu złotych dziennie, czyli około 200–250 zł miesięcznie. To wartości orientacyjne, nie urzędowy wskaźnik; podajemy je, żeby pokazać rząd wielkości pełnego rachunku, a nie jako stawkę obowiązującą wszędzie.

Zsumujmy to z perspektywy domowego budżetu: opłata za godziny plus wyżywienie potrafią dać trzy–cztery setki złotych miesięcznie na jedno dziecko. Dla części rodzin to bariera, która realnie ogranicza dostęp — albo skłania do skracania pobytu dziecka do granic bezpłatnych pięciu godzin, co z kolei zderza się z godzinami pracy.

„Realnie bezpłatne" — co to znaczy w programie

Razem nie poprzestaje na deklaracji, że przedszkole „jest darmowe". W „Programie dla edukacji" partia stawia sprawę mocniej: przedszkola mają być „realnie bezpłatne, dostępne, dobrze wyposażone i atrakcyjne". Słowo „realnie" nie jest tu ozdobnikiem — odróżnia bezpłatność z ustawy, ograniczoną do pięciu godzin, od bezpłatności, która obejmuje cały czas, jaki dziecko faktycznie spędza w placówce.

Co proponuje Razem

Przedszkola będą realnie bezpłatne, dostępne, dobrze wyposażone i atrakcyjne.— Program dla edukacji (2023), rozdz. „Przedszkole dla każdego dziecka”, partiarazem.pl

Bezpłatność obejmująca realny pobyt dziecka, a nie tylko ustawowe pięć godzin — koniec dopłat, które uderzają najmocniej w rodziny pracujące na pełny etat.
Dostępność i dobre wyposażenie jako standard publicznej placówki, nie loteria zależna od zamożności gminy.
Sieć opieki popołudniowej i weekendowej w wybranych placówkach, zapowiedziana w Deklaracji programowej — dla rodziców pracujących poza standardowymi godzinami.

Rachunek za „bezpłatne" przedszkole to fragment większej całości: publiczna edukacja w Polsce potrafi kosztować rodzica na każdym etapie — od wyprawki po dojazd. Ile dokładnie i co z tym chce zrobić Razem, rozkładamy w tekście o kosztach „darmowej" szkoły. A o tym, jak przepełnienie grup obniża jakość opieki, piszemy przy okazji projektu limitu 18 dzieci.

Koszt opieki nad dzieckiem to też realny wydatek, który obciąża domowy budżet i — gdy jest zbyt wysoki — wypycha rodziców z rynku pracy. Dlaczego zamożność gospodarstw domowych i wysokość płac napędzają całą gospodarkę, opisujemy w serwisie gospodarczym Razem, w tekście o płacach a wzroście gospodarczym.