Uczeń na praktyce pracuje za grosze. Razem chce wyższych stawek dla młodocianych

Thu, 18 Jun 2026 09:00:00 +0200

Uczeń szkoły branżowej, który trzy dni w tygodniu stoi przy maszynie albo w zakładzie fryzjerskim, wykonuje realną pracę i przynosi zakładowi realną wartość. W świetle prawa jest pracownikiem młodocianym zatrudnionym na umowę o pracę — tyle że jego pensji nie ustala się jak każdej innej, lecz jako niewielki procent przeciętnego wynagrodzenia w kraju. W praktyce oznacza to kilkaset złotych miesięcznie, także wtedy, gdy uczeń pracuje solidnie i samodzielnie. Razem chce podnieść to minimum, objąć wynagrodzeniem wszystkich praktykantów i uregulować współpracę szkół z pracodawcami.

Ile zarabia uczeń na praktycznej nauce zawodu?

Kształcenie w szkole branżowej I stopnia opiera się w dużej części na praktycznej nauce zawodu odbywanej u pracodawcy — u rzemieślnika, w warsztacie, w firmie usługowej. Uczeń, który tam trafia, podpisuje umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego i staje się pracownikiem młodocianym. Od tego momentu obowiązuje go osobny reżim płacowy, opisany w rozporządzeniu Rady Ministrów z 28 maja 1996 roku w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (tekst jednolity: Dz.U. 2018 poz. 2010).

Wysokość wynagrodzenia nie jest kwotą sztywną. Ustala się ją jako ułamek przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej z poprzedniego kwartału: nie mniej niż 8 proc. w pierwszym roku nauki, 9 proc. w drugim i 10 proc. w trzecim. Osoba przyuczana do wykonywania określonej pracy dostaje co najmniej 7 proc. Ponieważ podstawa zmienia się co trzy miesiące, zmieniają się i kwoty. W okresie od 1 czerwca do 31 sierpnia 2026 roku, liczonym od przeciętnego wynagrodzenia za pierwszy kwartał 2026 roku — 9562,88 zł ogłoszonego przez Prezesa GUS — minimalne stawki wynoszą 765,03 zł w pierwszym roku, 860,66 zł w drugim i 956,29 zł w trzecim, a przy przyuczeniu 669,40 zł.

Skąd te kwoty. Podstawą naliczenia jest przeciętne wynagrodzenie z poprzedniego kwartału, dlatego minimalne stawki młodocianych zmieniają się cztery razy w roku. Dla porównania kotwicy sieciowej: przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej za cały 2025 rok wyniosło 8903,56 zł. Podane wyżej kwoty to minimum ustawowe — pracodawca może zapłacić więcej, ale rzadko musi.

Skala jest tu najważniejsza. Nawet w ostatnim roku nauki, u szczytu tej tabeli, uczeń dostaje jedną dziesiątą przeciętnej pensji za pracę, która często niczym nie różni się od pracy dorosłego kolegi z zakładu. W pierwszym roku wynagrodzenie zamyka się w granicach ośmiu procent tego, co przeciętnie zarabia się w gospodarce. Dla nastolatka, który dokłada się do domowego budżetu albo pokrywa koszty dojazdu i narzędzi, różnica między ośmioma a, dajmy na to, kilkunastoma procentami przeciętnej to różnica między symbolicznym kieszonkowym a pieniędzmi, które realnie coś znaczą.

Jak chronieni są młodociani pracownicy?

Na papierze młodociani mają rozbudowaną ochronę. Osobny dział IX Kodeksu pracy oraz porady Państwowej Inspekcji Pracy o zatrudnianiu pracowników młodocianych regulują skrócony czas pracy, wykaz prac wzbronionych, obowiązkowe badania lekarskie, prawo do urlopu i obowiązek dokształcania. Nastolatek nie może być zatrudniony na dowolnych warunkach — przepisy mają pilnować, żeby praca nie kolidowała z nauką i nie szkodziła zdrowiu.

Między literą prawa a codziennością zakładu bywa jednak spora odległość. Praktyczna nauka zawodu ma z definicji służyć nauce: uczeń jest w firmie po to, żeby opanować fach pod okiem instruktora. W praktyce niski próg płacowy sprawia, że dla części pracodawców młodociany bywa przede wszystkim tanią parą rąk — do zamiatania, wożenia towaru, prostych czynności, które z nauką zawodu mają niewiele wspólnego. Im tańsza jest ta praca ustawowo, tym mniejszy opór przed traktowaniem jej jak zwykłej obsługi. Ustawowe minimum liczone w setkach złotych nie tylko zaniża dochód ucznia; obniża też koszt jego wykorzystania w roli, do której szkoła zawodowa nie powinna nikogo przygotowywać.

Dotyczy to zresztą wiedzy, którą sami uczniowie mają o swoich prawach. Nastolatek rzadko wie, ile dokładnie powinien dostać, jaki urlop mu przysługuje i gdzie zgłosić nadużycie — o tym, dlaczego takich rzeczy trzeba uczyć w szkole, piszemy w tekście o prawach pracowniczych w programie nauczania. Bez tej wiedzy przepis chroniący młodocianego pozostaje martwy, bo nikt się na niego nie powołuje.

Dlaczego niskie stawki uderzają akurat w zawodówki?

Szkoła branżowa nie jest wyborem losowym. Częściej trafiają do niej uczniowie z rodzin gorzej sytuowanych, dla których kilkaset złotych z praktyki to nie kieszonkowe, lecz realna pozycja w domowym budżecie. Symboliczna stawka uderza więc dokładnie w tych, dla których praca zarobkowa w trakcie nauki jest koniecznością, a nie dodatkiem. Zawód wybierany przez młodzież z mniej zamożnych domów opłaca się w tym układzie najniżej.

Płaca jest przy tym sygnałem statusu. Dopóki uczeń technikum czy branżówki dostaje za swoją pracę ułamek tego, co dorosły, dopóty kształcenie zawodowe pozostaje w powszechnym odbiorze ścieżką gorszą, wybieraną „w ostateczności". Razem stawia sprawę odwrotnie: szkoły branżowe i technika mają być traktowane równie poważnie co licea, a godziwe wynagrodzenie dla uczących się zawodu jest częścią tego równego traktowania. Cały kierunek — od kosztów nauki przeniesionych z ucznia na szkołę po nowoczesny sprzęt i kadrę — opisuje dział Kształcenie zawodowe.

Za tą logiką stoi ta sama zasada, którą Razem stosuje wobec nauczycielskich pensji, gdy domaga się powiązania płac ze średnią krajową: praca w usługach publicznych i praca ucznia uczącego się zawodu mają być wynagradzane godnie, a nie na najniższym progu, jaki przepis dopuszcza. Ten sam mechanizm — umowa okrojona z części praw i płaca zbita do minimum — czeka wielu młodych zaraz po szkole, o czym pisze serwis o rynku pracy w tekście Koniec z plagą śmieciówek.

Co proponuje Razem

Podwyższymy minimalne wynagrodzenie dla uczniów w szkołach zawodowych i branżowych.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Szkoła równych szans”, partiarazem.pl

Wyższe minimum dla uczniów zawodówek — Deklaracja programowa zapowiada podniesienie minimalnego wynagrodzenia uczniów szkół zawodowych i branżowych. Partia wskazuje kierunek, a nie gotową stawkę; nie podaje docelowego procentu przeciętnej pensji ani konkretnej kwoty, więc i my tego nie dopowiadamy.
Wynagrodzenie dla wszystkich praktykantów — „Program dla edukacji" deklaruje, że „wszyscy praktykanci i pracownicy młodociani, odbywający praktyki w ramach nauki zawodu będą otrzymywać wynagrodzenie". Za realną pracę należy się zapłata niezależnie od formy praktyki.
Uregulowana współpraca z pracodawcami — ten sam dokument zapowiada: „usprawnimy i uregulujemy współpracę z pracodawcami", tak by praktyka faktycznie uczyła zawodu, a nie zamieniała się w tanią obsługę zakładu.

Postulaty trzymają się jednej myśli: uczeń przy pracy jest jednocześnie uczniem i pracownikiem, i z obu tych tytułów należy mu się coś więcej niż symboliczna wypłata. Godne wynagrodzenie dla uczących się zawodu jest praktycznym sprawdzianem tego, czy szkoła branżowa naprawdę jest traktowana na równi z liceum, czy tylko się o tym mówi.

Pracownicy-Mlodociani | Razem dla polskich szkół

Uczeń na praktyce pracuje za grosze. Razem chce wyższych stawek dla młodocianych

Ile zarabia uczeń na praktycznej nauce zawodu?

Jak chronieni są młodociani pracownicy?

Dlaczego niskie stawki uderzają akurat w zawodówki?

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura