Nauczyciele | Razem dla polskich szkół

Nauczyciel na starcie zarabia mniej niż średnia krajowa. Razem chce to odwrócić

Fri, 26 Jun 2026 09:00:00 +0200

O jakości szkoły nie decyduje budynek ani tablica interaktywna, tylko to, czy przed klasą stoi ktoś, kto chce i potrafi uczyć. A z tym jest coraz gorzej — bo zawód nauczyciela przestał zapewniać pensję, na której da się oprzeć dorosłe życie. Nie trzeba tu publicystyki; wystarczy zestawić dwie liczby z oficjalnych dokumentów.

5308 zł na starcie wobec 8903 zł średniej

Minimalne wynagrodzenie zasadnicze nauczyciela reguluje rozporządzenie ministra edukacji. Od 1 stycznia 2026 roku nauczyciel z tytułem magistra i przygotowaniem pedagogicznym ma 5308 zł na stopniu początkującym, 5469 zł jako nauczyciel mianowany i 6397 zł jako dyplomowany. To kwoty zasadnicze, przed dodatkami i przed opodatkowaniem — punkt wyjścia, od którego zaczyna się pensja.

Teraz druga liczba. Prezes GUS ogłosił, że przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej w 2025 roku wyniosło 8903,56 zł. Zestawienie jest bezlitosne: nauczyciel rozpoczynający pracę — po pięciu latach studiów magisterskich — startuje z wynagrodzeniem zasadniczym o ponad jedną trzecią niższym od średniej krajowej. Nawet nauczyciel dyplomowany, czyli u szczytu ścieżki awansu, ma zasadniczą pensję niższą niż przeciętna w gospodarce.

Jak czytać te liczby. Podane kwoty to wynagrodzenie zasadnicze — bez dodatku stażowego, motywacyjnego, za wychowawstwo czy nadgodziny, które realną wypłatę podnoszą. Ale to właśnie stawka zasadnicza jest kośćcem pensji i punktem odniesienia dla całego systemu. Porównujemy ją ze średnią w gospodarce, bo do tej wielkości odwołuje się sam postulat Razem.

To nie jest wyłącznie polska anomalia widziana od środka. Międzynarodowe porównania OECD z serii „Education at a Glance" od lat pokazują, że polscy nauczyciele zarabiają mniej niż przeciętny pracownik z wyższym wykształceniem — a to jeden z głównych powodów, dla których do zawodu nie garną się młodzi.

Dlaczego „powiązanie ze średnią" zmienia zasady gry

Sednem problemu nie jest jedna zła tabela, tylko sposób, w jaki pensje nauczycieli są ustalane. Dziś ich wysokość zależy od corocznej decyzji politycznej — a między jedną podwyżką a drugą inflacja zjada realną wartość wynagrodzenia. Razem proponuje inny mechanizm: powiązać płace nauczycieli na stałe ze średnim wynagrodzeniem w gospodarce, tak by rosły automatycznie razem z nią, a nie zależały od tego, czy akurat jest rok wyborczy.

Warto od razu zaznaczyć, czego partia w programie nie mówi: nie podaje konkretnego mnożnika ani procentu średniej dla poszczególnych stopni awansu. Deklaruje kierunek — trwałe powiązanie — a nie gotową tabelę. Trzymamy się tego rozróżnienia, żeby nie wkładać partii w usta liczb, których w jej dokumentach nie ma.

Co proponuje Razem

Powiążemy płace nauczycieli ze średnim wynagrodzeniem w gospodarce. Zapewnimy godne wynagrodzenia dla pracowników obsługi i administracji.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Szkoła równych szans”, partiarazem.pl

Płace powiązane ze średnią krajową — koniec z corocznym negocjowaniem od zera i realnym spadkiem pensji między podwyżkami.
Karta Nauczyciela i prawo pracy w każdej placówce — „stosowane wobec wszystkich pracujących w zawodzie, w każdym typie placówek", także niepublicznych.
Koniec darmowych nadgodzin — Program dla edukacji zapowiada „obowiązek wynagradzania wszelkiej dodatkowej pracy" nauczycielskiej.

Nauczyciel jest pracownikiem jak każdy inny i jego pensja podlega tej samej logice, co reszta rynku pracy: gdy państwo pozwala, by wynagrodzenia w usługach publicznych realnie spadały, traci najlepszych. Dlaczego godne, jawne płace opłacają się całej gospodarce, opisujemy w serwisie o pracy, w tekście o płacy minimalnej i jawności wynagrodzeń. Skąd wziąć pieniądze na godne pensje w szkole i dlaczego mają płynąć z budżetu państwa, a nie z kieszeni gmin, tłumaczymy w tekście o 6 proc. PKB na edukację.

Źródła i dalsza lektura

Bogata gmina, dobra szkoła. Razem chce 6 proc. PKB na edukację i pensji nauczycieli z budżetu

Wed, 24 Jun 2026 09:00:00 +0200

Zdanie „edukacja to inwestycja" powtarza każda partia. Różnica zaczyna się przy pytaniu, ile konkretnie i z czyjej kieszeni. Bo dzisiejszy system ma wbudowaną nierówność: państwo ustala nauczycielom pensje, ale ich wypłatę w dużej części zrzuca na samorządy. Efekt jest taki, że o tym, czy w szkole są etaty, zajęcia dodatkowe i remonty, decyduje zamożność gminy — a więc znów kod pocztowy.

Ile Polska wydaje na oświatę

Zacznijmy od liczby, którą trzeba czytać uważnie. Według GUS publiczne wydatki na oświatę i wychowanie — z budżetu państwa i samorządów łącznie — wyniosły w 2022 roku 106,3 mld zł, co stanowiło 3,5 proc. PKB. Kategoria „oświata i wychowanie" nie obejmuje szkolnictwa wyższego — to szkoły i przedszkola, nie uczelnie.

Cel Razem zapisano w filarze programowym „Bezpieczna rodzina": „na edukację przeznaczać co najmniej 6 proc. PKB" — postawiono go tam w kontekście szkoły, nauczycielek i uczniów. To niemal dwa razy więcej niż dzisiejsze 3,5 proc. na oświatę i poziom, na którym funkcjonują kraje uznawane za wzór dobrej szkoły publicznej: według Eurostatu w 2022 roku publiczne wydatki na edukację przekraczały 6 proc. PKB w Szwecji (6,9 proc.), Belgii (6,2 proc.) i Finlandii (5,9 proc.).

Uważaj na różne miary. Wskaźnik GUS „oświata i wychowanie" (3,5 proc. PKB) obejmuje szkoły i przedszkola, ale nie uczelnie — dlatego jest niższy niż całościowe „wydatki na edukację" Eurostatu, liczone razem ze szkolnictwem wyższym. Cel Razem „co najmniej 6 proc. PKB" dotyczy właśnie edukacji szkolnej; naukę i uczelnie partia finansuje osobno, celem 3 proc. PKB na badania. Zestawiając liczby, trzeba więc porównywać ten sam koszyk — oświatę z oświatą.

Skąd bierze się nierówność między gminami

Formalnie państwo przekazuje samorządom część oświatową subwencji ogólnej. W praktyce te pieniądze nie pokrywają realnych kosztów — a różnicę gminy muszą dopłacić z własnych budżetów. Skala tej „luki oświatowej" jest sporna, bo zależy od metody liczenia: Związek Miast Polskich szacował ją na koniec 2024 roku na 45,7 mld zł, Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej mówiła o 49 mld zł, a Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego — przy węższej definicji — o kwocie poniżej 20 mld zł. Nawet dolna granica tych szacunków oznacza, że bogatsza gmina dołoży do szkół więcej, a biedniejsza — mniej albo wcale.

To właśnie ten mechanizm Razem chce rozmontować. Jeśli wypłata pensji nauczycieli wróci do budżetu państwa, to nauczyciel w ubogiej gminie przestanie być zakładnikiem lokalnych finansów, a poziom szkoły przestanie zależeć od tego, jak zamożni są sąsiedzi. Postulat finansowania wynagrodzeń nauczycieli wprost z budżetu państwa Razem popierało już wcześniej, wspierając inicjatywę ustawodawczą Związku Nauczycielstwa Polskiego w tej sprawie.

Co proponuje Razem

Przeniesiemy obowiązek wypłaty wynagrodzeń nauczycieli na budżet państwa. Skierujemy do samorządów środki na bezpłatne zajęcia pozalekcyjne.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Szkoła równych szans”, partiarazem.pl

Co najmniej 6 proc. PKB na edukację szkolną — poziom europejskiej czołówki zamiast dzisiejszych około 3,5 proc. na oświatę.
Pensje nauczycieli z budżetu państwa — żeby o etatach nie decydowała zamożność gminy.
Środki dla samorządów na bezpłatne zajęcia pozalekcyjne — wyrównujące szanse dzieci, których rodziców nie stać na płatne korepetycje.

Głodzenie edukacji ma tę samą logikę, co głodzenie nauki: skutki cięć są odroczone, więc politycznie wygodne, a rachunek płacimy latami. Tę samą diagnozę — tyle że dla badań i uczelni — rozkładamy w serwisie o nauce, w tekście o nakładach na naukę i 1,41 proc. PKB. O tym, że w budżecie państwa są pieniądze, których dziś nie widać, bo wyciekają luką podatkową, piszemy w serwisie gospodarczym, w tekście o 113 mld zł luki i państwie na poziomie. A ile realnie zarabia dziś nauczyciel, pokazujemy osobno.

Źródła i dalsza lektura

Dyrektorzy nie mają kim uczyć, kadra się starzeje. Jak Razem chce zatrzymać exodus

Mon, 22 Jun 2026 09:00:00 +0200

Kryzysu kadrowego w szkole nie widać na pierwszy rzut oka, bo lekcje jakoś się odbywają. Dopiero gdy zajrzeć za kulisy — kto uczy fizyki, ile ma nadgodzin, w jakim jest wieku — widać, że system trzyma się na nielicznych, coraz starszych i coraz bardziej zmęczonych ludziach. Za kilka lat spora część z nich odejdzie na emeryturę, a chętnych na ich miejsce nie widać.

Prawie połowa dyrektorów szuka i nie znajduje

W materiałach programowych Razem pojawia się mocna liczba: 46 proc. dyrektorów szkół zgłasza problem ze znalezieniem nauczycieli. Partia przywołuje ją w filarze „Bezpieczna rodzina" bez podania badania źródłowego, więc traktujemy ją jako liczbę z materiału Razem — ale skala problemu ma niezależne potwierdzenie. W badaniu „Lexometr Oświatowy" Wolters Kluwer z przełomu 2022 i 2023 roku 47 proc. ankietowanych dyrektorów mówiło o wyzwaniach związanych z zapewnieniem obsady kadry dydaktycznej, a jeszcze więcej — z pozyskaniem specjalistów. Dwie różne liczby, ten sam obraz: znalezienie nauczyciela na wolny etat przestało być formalnością.

Kadra, która siwieje

Braki kadrowe to jednak dopiero czubek problemu. Pod spodem jest demografia zawodu. Międzynarodowe badanie TALIS 2024, którego polską częścią zajmuje się Instytut Badań Edukacyjnych, pokazało, że 45 proc. polskich nauczycieli ma 50 lat lub więcej, a zaledwie 4 proc. — mniej niż 30 lat. To jeden z najstarszych profili wiekowych kadry w Europie. Analiza „Nauczyciele w Polsce", przygotowana na danych ministerstwa, dokłada do tego dynamikę: w 2023 roku odsetek nauczycieli po pięćdziesiątce wzrósł z 29 do 36 proc., a prognozy na 2040 rok mówią o klasach nauczania wczesnoszkolnego złożonych w większości z osób 50+.

Skąd te różne liczby. „45 proc. po pięćdziesiątce" (TALIS) i „36 proc." (dane ministerstwa) rozchodzą się tylko dlatego, że opierają się na innych próbach i definicjach — TALIS bada m.in. nauczycieli starszych klas szkoły podstawowej, dane resortu obejmują całą kadrę. Obie liczby prowadzą do tego samego wniosku: zawód się starzeje, a młodzi go nie wybierają.

Gdy brakuje rąk, dyrektorzy łatają dziury dwoma sposobami: nadgodzinami dla obecnych nauczycieli i zatrudnianiem osób bez pełnych kwalifikacji. Oba prowizoryczne rozwiązania obniżają jakość nauczania i pogłębiają wypalenie tych, którzy zostali. Koło się zamyka: przeciążony nauczyciel szybciej odchodzi, a jego odejście dokłada nadgodzin następnym.

Co proponuje Razem

Odbudujemy prestiż zawodu nauczyciela (…). Wprowadzimy system wsparcia psychologicznego i programy przeciwdziałania wypaleniu zawodowemu.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Szkoła równych szans”, partiarazem.pl

Koniec darmowych nadgodzin — Program dla edukacji zapowiada „obowiązek wynagradzania wszelkiej dodatkowej pracy" i ograniczenie jej wymiaru, żeby etat nie oznaczał w praktyce półtora etatu.
Mniej biurokracji, więcej uczenia — odciążenie nauczycieli od papierologii, która zabiera czas należny uczniom.
Wsparcie psychologiczne i programy przeciw wypaleniu — bo zatrzymanie ludzi w zawodzie jest tańsze niż ciągłe szukanie nowych.

Prestiż zawodu wraca razem z pensją i warunkami pracy — a te sprowadzają się do pytania o pieniądze. Skąd mają płynąć, opisujemy w tekście o 6 proc. PKB na edukację, a ile realnie zarabia nauczyciel — tutaj. Niepewność zatrudnienia i praca na zastępstwach to zresztą nie tylko problem szkoły; jak państwo może ograniczyć umowy śmieciowe w całej gospodarce, piszemy w serwisie o pracy, w tekście o końcu umów śmieciowych.