Edukacja zdrowotna, klimatyczna i seksualna. Czego Razem chce uczyć w szkole

Fri, 19 Jun 2026 09:00:00 +0200

Dojrzewanie, jedzenie, emocje, uzależnienia i zmiana klimatu dopadną każdego nastolatka niezależnie od tego, czy szkoła zdążyła o nich powiedzieć. Partia Razem chce, żeby program obejmował rzetelną edukację zdrowotną, klimatyczną i seksualną — opartą na współczesnej wiedzy, a nie na czyimś światopoglądzie. Przedmiot, który miał tę lukę zapełnić, wystartował we wrześniu 2025 roku, ale z furtką pozwalającą się z niego wypisać.

Czego dziś uczy „edukacja zdrowotna"?

Od 1 września 2025 roku wychowanie do życia w rodzinie zastąpił nowy przedmiot — edukacja zdrowotna. Zmianę wprowadziło rozporządzenie Ministra Edukacji z 12 marca 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ramowych planów nauczania (Dz.U. 2025 poz. 363). Według opisu resortu przedmiot ma dawać uczniom „rzetelną wiedzę, umiejętności i postawy" pozwalające dbać o zdrowie w jego wymiarze fizycznym, psychicznym, społecznym, środowiskowym i cyfrowym — od zdrowego stylu życia i budowania relacji po ochronę przed uzależnieniami i dezinformacją.

Problem w tym, że zajęcia dziedziczą po WDŻ mechanizm, który je osłabia. Edukacja zdrowotna została wpisana do ramowego planu nauczania, ale rodzic może dziecko z niej wypisać, składając pisemną rezygnację do dyrektora szkoły — w praktyce do 25 września; uczeń pełnoletni robi to sam. Zajęcia nie podlegają ocenie i nie wpływają ani na promocję do następnej klasy, ani na ukończenie szkoły. Efekt jest przewidywalny: w pierwszym roku funkcjonowania przedmiotu na zajęcia zapisało się około 30 proc. uczniów, czyli niespełna 921 tysięcy osób. Wiedza o własnym ciele, odżywianiu i zdrowiu psychicznym stała się w ten sposób czymś opcjonalnym — dostępnym dla mniejszości, której rodzice akurat nie złożyli papieru.

To sytuacja odwrotna do zamierzeń resortu. Minister edukacji zapowiedziała, że przedmiot powinien mieć charakter obowiązkowy, a decyzja o zmianie przepisów ma zapaść na podstawie analizy frekwencji. Dopóki jednak furtka rezygnacyjna istnieje, o dostępie ucznia do podstawowej wiedzy zdrowotnej rozstrzyga nie program nauczania, lecz decyzja rodzica podjęta we wrześniu.

Po co szkole edukacja zdrowotna, klimatyczna i seksualna?

Skala problemów, które te zajęcia miałyby adresować, jest dobrze udokumentowana. Najwyższa Izba Kontroli alarmuje, że polskie dzieci należą do najszybciej tyjących w Europie, a nadwagę ma ponad 22 proc. uczniów. Otyłość w dzieciństwie obciąża zdrowie na całe dorosłe życie — sprzyja cukrzycy, nadciśnieniu i chorobom układu krążenia, więc jest problemem medycznym, nie estetycznym. Wiedza o racjonalnym odżywianiu i aktywności fizycznej jest tańszą profilaktyką niż leczenie ich skutków dwadzieścia lat później. Ten sam mechanizm stoi za postulatem ciepłego posiłku dla każdego ucznia: dobre jedzenie w szkole i wiedza, jak je wybierać, to dwie strony tej samej sprawy.

Druga strona to zdrowie psychiczne. Kryzys w psychiatrii dzieci i młodzieży opisujemy osobno, przy okazji postulatu psychologa na stu uczniów — ale samo zapewnienie dostępu do specjalisty nie wystarczy, jeśli uczeń nie ma gdzie nauczyć się rozpoznawać własne emocje, radzić sobie ze stresem czy sięgać po pomoc bez wstydu. Budowanie odporności psychicznej i profilaktyka uzależnień, w tym uzależnień cyfrowych, to kompetencje, których nie da się nadrobić po fakcie.

Edukacja seksualna budzi najwięcej emocji, choć akurat tu istnieje najbardziej ugruntowany punkt odniesienia. Biuro Regionalne WHO dla Europy wspólnie z niemieckim Federalnym Centrum Edukacji Zdrowotnej (BZgA) opracowało „Standardy edukacji seksualnej w Europie" — ramy przygotowane przez zespół ekspertów z dziewięciu krajów, opisujące, jakie treści są odpowiednie dla kolejnych grup wiekowych. Rzetelna edukacja seksualna, oparta na wiedzy medycznej i psychologicznej, nie przyspiesza inicjacji — pomaga rozpoznawać przemoc, chroni przed chorobami i niechcianą ciążą, uczy granic i zgody; ten sam cel, czyli dostęp do wiedzy i ochrony zdrowia, realizuje w serwisie o prawach kobiet tekst o refundowanej antykoncepcji. Kiedy szkoła milczy, nastolatek i tak zdobywa wiedzę o seksualności — tyle że z pornografii i przypadkowych źródeł, zamiast z rzetelnego przekazu opartego na wiedzy.

Edukacja klimatyczna domyka listę. Zmiana klimatu jest faktem naukowym, a jej skutki — fale upałów, susze, koszty adaptacji — poniosą właśnie dzisiejsi uczniowie. Szkoła, która daje solidną wiedzę o przyczynach i mechanizmach tej zmiany, przygotowuje do świata, w którym przyjdzie im żyć i podejmować decyzje, zamiast zostawiać ich sam na sam z lękiem i dezinformacją — o realnych, zdrowotnych kosztach zaniedbań środowiskowych pisze serwis o środowisku w tekście o tym, ile zabija smog.

Co proponuje Razem

Postulat jest zapisany wprost w „Programie dla edukacji" z 2023 roku i osadzony w rozdziale Deklaracji programowej „Szkoła równych szans", opartej na wiedzy i stawiającej ucznia w centrum.

Przygotujemy osoby uczące się do wyzwań współczesnego świata. Wprowadzimy zajęcia edukacji seksualnej i edukacji klimatycznej, a także zdrowia, w tym związane z racjonalnym odżywianiem, biologią człowieka, aktywnością fizyczną w codziennym funkcjonowaniu, budowaniem świadomości na temat zdrowia psychicznego, odporności, oraz profilaktyki uzależnień.— Partia Razem — „Program dla edukacji” (2023), partiarazem.pl

Treści oparte na aktualnym stanie nauki — o odżywianiu, biologii człowieka, seksualności i klimacie uczy się według współczesnej wiedzy, a nie doraźnej mody politycznej.
Zdrowie jako pełny zakres, nie pojedyncza godzina — racjonalne odżywianie, aktywność fizyczna, zdrowie psychiczne, odporność i profilaktyka uzależnień jako trwały element programu, a nie zajęcia z możliwością cichej rezygnacji.
Edukacja seksualna i klimatyczna w programie — jako wiedza, która chroni: przed przemocą i chorobami z jednej strony, przed bezradnością wobec zmiany klimatu z drugiej.

Różnica między dzisiejszym stanem a postulatem Razem jest konkretna. Ministerstwo wprowadziło przedmiot, ale zostawiło mechanizm, przez który trafia on do mniejszości uczniów; program Razem traktuje tę wiedzę jako część wykształcenia należną każdemu dziecku. Więcej o tym, jak wygląda spór o treści i programy w polskiej szkole, piszemy w osobnym dziale.

Edukacja-Zdrowotna | Razem dla polskich szkół

Edukacja zdrowotna, klimatyczna i seksualna. Czego Razem chce uczyć w szkole

Czego dziś uczy „edukacja zdrowotna"?

Po co szkole edukacja zdrowotna, klimatyczna i seksualna?

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura