Razem dla polskich szkół

25 dzieci na jedną nauczycielkę. Razem chce ustawowego limitu 18

Thu, 02 Jul 2026 09:00:00 +0200

Rodzic, który odprowadza trzylatka do przedszkola, rzadko wie jedną rzecz: ile dokładnie dzieci przypadnie tego dnia na jedną nauczycielkę. Przepis mówi, że maksymalnie dwadzieścioro pięcioro — i tyle właśnie potrafi się w grupie znaleźć, gdy miejsc brakuje, a gmina chce upchnąć wszystkich chętnych. Przy takiej liczbie nawet najlepsza nauczycielka nie jest w stanie dopilnować każdego malucha, usiąść z każdym, zauważyć, że ktoś się rozchorował albo płacze w kącie. W lutym 2026 roku posłowie Razem złożyli projekt ustawy, który chce ten stan zmienić i obniżyć limit do osiemnaściorga dzieci.

Dwadzieścia pięcioro — i decyduje o tym minister, nie ustawa

Obecny limit bierze się z rozporządzenia, a nie z ustawy. Ministerstwo Edukacji Narodowej stawia sprawę wprost: „Liczba dzieci w oddziale ogólnodostępnego przedszkola […] nie może przekraczać 25". Zapis znajduje się w § 5 rozporządzenia w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli — akcie, który minister podpisuje sam i sam może zmienić (tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 2736).

Na tym właśnie polega problem, na który wskazują autorzy projektu. Skoro liczba dzieci w grupie zależy od rozporządzenia, to kolejny minister może ją jednym podpisem podnieść — do trzydziestu, trzydziestu pięciu — bez pytania kogokolwiek o zdanie. Poseł Jakub Ferek, który przygotował projekt, tłumaczył to w rozmowie z RMF FM: standardem powinno być „ustawowe ograniczenie tej liczby do 18 dzieci". Różnica między rozporządzeniem a ustawą jest tu kluczowa: to różnica między limitem, który trzyma się do najbliższej zmiany na stanowisku ministra, a limitem, którego nie da się ruszyć bez zgody Sejmu.

Skalę zjawiska widać w danych. Według GUS w roku szkolnym 2024/2025 wychowaniem przedszkolnym objętych było 971 na 1000 dzieci w wieku 3–6 lat, a do przedszkoli i innych placówek chodziło ich blisko 1,45 mln. Ten sam raport pokazuje jednak, jak bardzo dostępność zależy od miejsca zamieszkania: w miastach współczynnik przekracza 115 proc. (bo chodzą też dzieci spoza gminy), a na wsi spada do 74 proc. Tam, gdzie miejsc jest za mało, presja na upychanie dzieci w istniejących oddziałach jest największa.

Projekt: 18 dzieci od września 2028

Uwaga — to projekt ustawy, nie program. Liczba „18" pochodzi z konkretnej inicjatywy poselskiej z lutego 2026 roku (numer wpływu RPW/6012/2026), a nie z Deklaracji programowej Razem. Program partii mówi o kierunku — „zlikwidować przepełnienie placówek" — bez podawania liczby. Nie należy też mylić limitu przedszkolnego z limitem 20 osób w oddziale szkolnym, o którym Razem pisze osobno.

Projekt złożono w Sejmie 19 lutego 2026 roku. Jego głównym autorem jest Jakub Ferek, a wśród wnioskodawców są posłowie Razem z Adrianem Zandbergiem i Marceliną Zawiszą, szefową koła. Ponieważ koło Razem jest małe, a projekt poselski wymaga piętnastu podpisów, brakujące podpisy pod wnioskiem zebrano z pomocą posłów Prawa i Sprawiedliwości — co w kilku relacjach prasowych zatarło autorstwo. Sam pomysł i treść wychodzą jednak z Razem, jak opisuje Bankier.pl, cytując Ferka: „Maksymalny limit to jest 25 dzieci, ale jeżeli minister edukacji postanowi to zmienić, to w każdej chwili może to być 30, 35 itd.".

Nowy limit miałby wejść w życie od 1 września 2028 roku, z zachowaniem praw nabytych: oddziały utworzone wcześniej dokończyłyby pracę w dotychczasowym składzie. Projekt zyskał przychylną opinię największego związku nauczycielskiego. Związek Nauczycielstwa Polskiego ocenił, że „zmiana jest odpowiedzią na realne potrzeby środowiska przedszkolnego i znajduje uzasadnienie zarówno pedagogiczne, psychologiczne, jak i społeczne" — a przy okazji zaproponował, by analogicznie ograniczyć liczebność oddziałów szkolnych.

Na lipiec 2026 roku projekt pozostawał na wczesnym etapie: skierowany do konsultacji, bez nadanego numeru druku i bez pierwszego czytania. To znaczy, że o jego losie nic jeszcze nie przesądzono — ani na tak, ani na nie. Dla porządku warto to powiedzieć wprost, bo temat liczebności grup bywa podgrzewany politycznie: publicznie dostępne dokumenty sejmowe nie wskazują, by ktokolwiek projekt formalnie „zablokował"; utknął on na tym etapie, na którym utyka większość projektów poselskich składanych przez małe kluby — czekając na skierowanie do prac.

Co proponuje Razem

Zagęścimy sieć publicznych przedszkoli, aby zlikwidować przepełnienie placówek i zapewnić każdemu dziecku łatwy dostęp do przedszkola w pobliżu miejsca zamieszkania.— Program dla edukacji (2023), rozdz. „Przedszkole dla każdego dziecka”, partiarazem.pl

Koniec przepełnienia przedszkoli — nie przez upychanie dzieci w istniejących salach, lecz przez gęstszą sieć placówek i twardy limit liczebności grupy.
Limit w ustawie, nie w rozporządzeniu — projekt posłów Razem wpisuje maksimum 18 dzieci na oddział wprost do ustawy, poza zasięg jednego ministerialnego podpisu.
Miejsce dla każdego dziecka — Deklaracja programowa Razem zapowiada, że państwo zapewni „miejsca w publicznych przedszkolach i żłobkach dla wszystkich dzieci", bo bez tego limit liczebności działałby na papierze, a nie w praktyce.

Mniejsza grupa jest warunkiem, żeby przedszkole robiło to, po co istnieje: dawało dziecku uwagę, a rodzicowi spokój, że ktoś naprawdę je pilnuje. Ta sama logika wraca zresztą w szkole — piszemy o niej w tekście o mniejszych klasach i limicie 20 uczniów w oddziale. A o tym, ile naprawdę kosztuje rodziców „bezpłatne" przedszkole, mimo darmowych pięciu godzin, rozkładamy na czynniki osobno.

Dostępna, nieprzepełniona opieka nad małym dzieckiem to także kwestia gospodarcza: bez miejsca w przedszkolu jedno z rodziców — najczęściej matka — wypada z rynku pracy. Dlaczego wyższa aktywność zawodowa i wyższe płace idą w parze z rozwojem, opisujemy w serwisie gospodarczym Razem, w tekście o płacach a wzroście gospodarczym.

Źródła i dalsza lektura

Ciepły obiad dla każdego dziecka. Standard w Finlandii, postulat Razem w Polsce

Wed, 01 Jul 2026 09:00:00 +0200

Głodne dziecko się nie uczy — to nie jest metafora, tylko opis tego, co dzieje się w głowie ucznia, który przyszedł do szkoły bez śniadania. Polska ma program dożywiania, ale zbudowany na odwrotnej zasadzie niż w krajach, które uważa się za wzór: pomaga tylko najuboższym, po sprawdzeniu dochodu, i już samym tym sprawdzaniem naznacza dziecko. Razem chce to odwrócić — zrobić z ciepłego posiłku prawo każdego ucznia, a nie zasiłek dla wybranych.

Dziś posiłek dostaje tylko ubogi — po sprawdzeniu dochodu

Rządowy program „Posiłek w szkole i w domu" działa na kryterium dochodowym. Wsparcie przysługuje dzieciom z rodzin, których dochód nie przekracza 200 proc. kryterium dochodowego z ustawy o pomocy społecznej. To znaczy, że darmowy obiad jest formą pomocy społecznej: żeby go dostać, trzeba się zakwalifikować jako wystarczająco biedny. W praktyce oznacza to podział klasy na tych, którzy jedzą „za darmo z opieki", i resztę — z całym bagażem wstydu, jaki taki podział niesie dla dziecka.

Skala potrzeb jest realna. Według GUS w 2023 roku skrajnym ubóstwem dotkniętych było około 7,6 proc. dzieci, czyli mniej więcej 520 tysięcy — i był to wyraźny wzrost względem roku poprzedniego. Do tego dochodzi druga strona złego odżywiania: Najwyższa Izba Kontroli alarmuje, że polskie dzieci należą do najszybciej tyjących w Europie, a nadwagę ma ponad 22 proc. uczniów. Głód i otyłość to dwa oblicza tego samego problemu — braku dostępu do zdrowego, regularnego posiłku.

Jak robią to inni

Wzorem są kraje, w których darmowy posiłek szkolny przysługuje od dekad wszystkim uczniom. Finlandia zapewnia bezpłatny, ciepły posiłek każdemu dziecku — gwarantuje to prawo uchwalone w 1943 roku i wdrożone w całym kraju od 1948, a darmowy posiłek obejmuje dziś blisko 850 tysięcy uczniów i studentów. Szwecja wprowadzała powszechne posiłki szkolne stopniowo od 1946 roku, aż stały się standardem we wszystkich gminach — dziś ustawa nakazuje samorządom zapewnić darmowe posiłki wszystkim uczniom szkół podstawowych. Jak podsumowuje przegląd europejski, Finlandia, Szwecja i Estonia to trzy kraje UE zapewniające powszechne darmowe posiłki dla wszystkich grup wiekowych. Powszechność jest tu celowa: gdy je cała klasa, nikt nie jest napiętnowany, a posiłek staje się częścią dnia szkolnego, nie interwencją socjalną.

Postulat programowy i projekt ustawy

Powszechny posiłek jest mocno zakotwiczony w programie Razem — Deklaracja gwarantuje go „każdemu dziecku". Osobno posłowie Razem złożyli konkretny projekt ustawy: we wrześniu 2025 roku przewodnicząca koła Razem Marcelina Zawisza przedstawiła projekt, w którym ciepły posiłek ma przysługiwać każdemu uczniowi publicznej szkoły podstawowej, a koszt oszacowano na około 6 mld zł rocznie.

Rozdziel program od projektu. Gwarancja „bezpłatnego, ciepłego posiłku" to postulat z Deklaracji programowej Razem. Kwota „około 6 mld zł" to natomiast szacunek projektodawców z uzasadnienia ustawy z 2025 roku, a nie liczba z programu partii — dlatego podajemy ją jako szacunek, z podaniem źródła.

Co proponuje Razem

Zagwarantujemy każdemu dziecku bezpłatny, ciepły posiłek w szkole, przedszkolu i żłobku.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Szkoła równych szans”, partiarazem.pl

Ciepły posiłek dla każdego dziecka — w szkole, przedszkolu i żłobku, niezależnie od dochodu rodziny.
Koniec dzielenia klasy na „obiadowych" i resztę — posiłek jako element dnia szkolnego, nie znak ubóstwa.
Zdrowe, pełnowartościowe jedzenie — Program dla edukacji mówi o gwarantowanych, bezpłatnych śniadaniach i obiadach w każdej placówce oświatowej.

Dobre odżywianie w szkole to najtańsza profilaktyka zdrowotna, jaką państwo ma do dyspozycji — a jej brak wraca później jako koszt leczenia. Jak Razem chce, by dostęp do opieki zdrowotnej nie zależał od kodu pocztowego ani zasobności portfela, opisujemy w serwisie o zdrowiu, w tekście o dentyście w każdej gminie. O tym, że ciepły posiłek należy się też najmłodszym, piszemy przy okazji przedszkoli.

Źródła i dalsza lektura

96 proc. dzieci w przedszkolu. Polska już to spełnia — ale nie wszędzie

Tue, 30 Jun 2026 09:00:00 +0200

Kiedy mowa o dostępie do przedszkola, łatwo o dwa przeciwne błędy. Pierwszy to malowanie sytuacji w czarnych barwach, jakby polskie przedszkola były pustynią. Drugi — chwalenie się średnią i udawanie, że problem nie istnieje. Prawda jest mniej wygodna: jako kraj mieścimy się już w unijnym celu, ale ta jedna liczba przykrywa nierówności, które decydują o tym, czy trzylatek z małej wsi w ogóle dostanie miejsce.

Cel 96 proc. i polska średnia

Komisja Europejska wyznaczyła w 2022 roku tak zwane cele barcelońskie: do 2030 roku edukacją przedszkolną ma być objętych co najmniej 96 proc. dzieci w wieku od trzech lat do rozpoczęcia obowiązku szkolnego. Według Eurostatu Polska ten próg już przekroczyła — w 2024 roku wskaźnik wyniósł 97,2 proc., wobec unijnej średniej 95,0 proc.. Ten sam raport wymienia Polskę wśród krajów powyżej progu, obok Hiszpanii, Belgii czy Francji.

Program Razem odwołuje się do tego celu wprost. W „Programie dla edukacji" partia zapowiada zagęszczenie sieci publicznych przedszkoli tak, „aby (…) osiągnąć założony przez Komisję Europejską cel, jakim jest minimum 96% dzieci objętych edukacją przedszkolną". Nie jest to więc liczba wymyślona przez partię, tylko europejski standard, który Razem przyjmuje za swój i chce utrzymać — a przede wszystkim wyrównać tam, gdzie średnia go maskuje.

Średnia, która ukrywa przepaść

Problem widać dopiero po rozbiciu tej średniej. Główny Urząd Statystyczny podaje, że w roku szkolnym 2024/2025 wychowaniem przedszkolnym objętych było 971 na 1000 dzieci w wieku 3–6 lat, ale współczynnik netto w miastach przekraczał 115 proc., a na wsi spadał do 74 proc.. Ponadstuprocentowy wskaźnik w miastach bierze się stąd, że chodzą tam też dzieci z okolicznych gmin — a to znaczy, że na wsi miejsc po prostu brakuje i rodzice dowożą maluchy tam, gdzie się da.

Jak czytać te liczby. Współczynnik netto powyżej 100 proc. nie znaczy, że „chodzi więcej dzieci niż jest" — oznacza, że placówki w mieście przyjmują dzieci spoza swojego terenu. Luka między 115 proc. w mieście a 74 proc. na wsi to najkrótszy opis nierówności: o tym, czy dziecko trafi do przedszkola, wciąż zbyt często decyduje kod pocztowy, a nie potrzeba.

Druga biała plama to żłobki. Cele barcelońskie obejmują również dzieci poniżej trzeciego roku życia — i tu Polsce wciąż daleko do europejskiej czołówki. Powszechny, tani dostęp do opieki nad najmłodszymi to warunek, żeby rodzice — najczęściej matki — nie musieli wybierać między pracą a opieką. Sam limit liczebności grupy nie pomoże, jeśli miejsc jest za mało; dlatego postulat dostępności i postulat mniejszych grup muszą iść razem.

Co proponuje Razem

Zapewnimy miejsca w publicznych przedszkolach i żłobkach dla wszystkich dzieci. W wybranych placówkach zorganizowana zostanie sieć opieki popołudniowej i weekendowej.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Szkoła równych szans”, partiarazem.pl

Miejsce dla każdego dziecka — nie tylko w mieście. Cel 96 proc. ma być spełniany także tam, gdzie dziś trzeba dowozić dziecko do sąsiedniej gminy.
Gęstsza sieć publicznych przedszkoli — bliżej domu, żeby dostępność nie zależała od zamożności gminy.
Opieka popołudniowa i weekendowa w wybranych placówkach — dla rodziców pracujących w nietypowych godzinach.

Nierówność między miastem a wsią nie kończy się na przedszkolu — ciągnie się przez całą ścieżkę edukacyjną, aż po studia. Jak wygląda na poziomie uczelni i dlaczego Razem chce ją odwrócić, opisujemy w serwisie o nauce, w tekście o uczelniach regionalnych i podziale na Polskę A i B. O tym, ile realnie kosztuje rodziców „bezpłatne" przedszkole, piszemy osobno, a o walce z przepełnieniem grup — w tekście o ustawowym limicie 18 dzieci.

Źródła i dalsza lektura

Pięć godzin za darmo, reszta płatna. Ile naprawdę kosztuje przedszkole

Sun, 28 Jun 2026 09:00:00 +0200

„Bezpłatne przedszkole" to sformułowanie, które warto czytać z gwiazdką. Państwo gwarantuje darmowe pięć godzin dziennie — i na tym bezpłatność się kończy. Rodzic, który pracuje na cały etat i odbiera dziecko po południu, płaci za każdą kolejną godzinę, a osobno za obiady. W skali miesiąca robi się z tego kwota, którą trudno nazwać symboliczną, zwłaszcza w rodzinie z jedną pensją albo dwójką dzieci.

1,44 zł za każdą godzinę ponad pięć

Zasada jest prosta i wynika z ustawy o finansowaniu zadań oświatowych: pierwsze pięć godzin pobytu dziecka w przedszkolu jest bezpłatne, a za każdą rozpoczętą godzinę ponad ten limit gmina może pobierać opłatę. Jej maksymalna wysokość jest waloryzowana co roku i od 1 września 2024 roku wynosi 1,44 zł za godzinę. Brzmi niewinnie, dopóki nie pomnożymy tego przez realny dzień pracy rodzica.

Przy pobycie trwającym około dziewięciu godzin — co przy dojazdach jest normą dla pracującego rodzica — dopłata sięga maksymalnie ok. 115 zł miesięcznie za same godziny ponadwymiarowe (ustawowy limit 1,44 zł za godzinę × 4 godziny ponad bezpłatne pięć × ok. 20 dni w miesiącu). Do tego dochodzi wyżywienie. Wyjątkiem są sześciolatki objęte rocznym przygotowaniem przedszkolnym — one są zwolnione z opłaty za pobyt i płacą wyłącznie za posiłki.

Dane poglądowe. Koszt wyżywienia w przedszkolu ustala dyrektor w porozumieniu z gminą i różni się między placówkami — najczęściej mieści się w przedziale kilkunastu złotych dziennie, czyli około 200–250 zł miesięcznie. To wartości orientacyjne, nie urzędowy wskaźnik; podajemy je, żeby pokazać rząd wielkości pełnego rachunku, a nie jako stawkę obowiązującą wszędzie.

Zsumujmy to z perspektywy domowego budżetu: opłata za godziny plus wyżywienie potrafią dać trzy–cztery setki złotych miesięcznie na jedno dziecko. Dla części rodzin to bariera, która realnie ogranicza dostęp — albo skłania do skracania pobytu dziecka do granic bezpłatnych pięciu godzin, co z kolei zderza się z godzinami pracy.

„Realnie bezpłatne" — co to znaczy w programie

Razem nie poprzestaje na deklaracji, że przedszkole „jest darmowe". W „Programie dla edukacji" partia stawia sprawę mocniej: przedszkola mają być „realnie bezpłatne, dostępne, dobrze wyposażone i atrakcyjne". Słowo „realnie" nie jest tu ozdobnikiem — odróżnia bezpłatność z ustawy, ograniczoną do pięciu godzin, od bezpłatności, która obejmuje cały czas, jaki dziecko faktycznie spędza w placówce.

Co proponuje Razem

Przedszkola będą realnie bezpłatne, dostępne, dobrze wyposażone i atrakcyjne.— Program dla edukacji (2023), rozdz. „Przedszkole dla każdego dziecka”, partiarazem.pl

Bezpłatność obejmująca realny pobyt dziecka, a nie tylko ustawowe pięć godzin — koniec dopłat, które uderzają najmocniej w rodziny pracujące na pełny etat.
Dostępność i dobre wyposażenie jako standard publicznej placówki, nie loteria zależna od zamożności gminy.
Sieć opieki popołudniowej i weekendowej w wybranych placówkach, zapowiedziana w Deklaracji programowej — dla rodziców pracujących poza standardowymi godzinami.

Rachunek za „bezpłatne" przedszkole to fragment większej całości: publiczna edukacja w Polsce potrafi kosztować rodzica na każdym etapie — od wyprawki po dojazd. Ile dokładnie i co z tym chce zrobić Razem, rozkładamy w tekście o kosztach „darmowej" szkoły. A o tym, jak przepełnienie grup obniża jakość opieki, piszemy przy okazji projektu limitu 18 dzieci.

Koszt opieki nad dzieckiem to też realny wydatek, który obciąża domowy budżet i — gdy jest zbyt wysoki — wypycha rodziców z rynku pracy. Dlaczego zamożność gospodarstw domowych i wysokość płac napędzają całą gospodarkę, opisujemy w serwisie gospodarczym Razem, w tekście o płacach a wzroście gospodarczym.

Źródła i dalsza lektura

Nauczyciel na starcie zarabia mniej niż średnia krajowa. Razem chce to odwrócić

Fri, 26 Jun 2026 09:00:00 +0200

O jakości szkoły nie decyduje budynek ani tablica interaktywna, tylko to, czy przed klasą stoi ktoś, kto chce i potrafi uczyć. A z tym jest coraz gorzej — bo zawód nauczyciela przestał zapewniać pensję, na której da się oprzeć dorosłe życie. Nie trzeba tu publicystyki; wystarczy zestawić dwie liczby z oficjalnych dokumentów.

5308 zł na starcie wobec 8903 zł średniej

Minimalne wynagrodzenie zasadnicze nauczyciela reguluje rozporządzenie ministra edukacji. Od 1 stycznia 2026 roku nauczyciel z tytułem magistra i przygotowaniem pedagogicznym ma 5308 zł na stopniu początkującym, 5469 zł jako nauczyciel mianowany i 6397 zł jako dyplomowany. To kwoty zasadnicze, przed dodatkami i przed opodatkowaniem — punkt wyjścia, od którego zaczyna się pensja.

Teraz druga liczba. Prezes GUS ogłosił, że przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej w 2025 roku wyniosło 8903,56 zł. Zestawienie jest bezlitosne: nauczyciel rozpoczynający pracę — po pięciu latach studiów magisterskich — startuje z wynagrodzeniem zasadniczym o ponad jedną trzecią niższym od średniej krajowej. Nawet nauczyciel dyplomowany, czyli u szczytu ścieżki awansu, ma zasadniczą pensję niższą niż przeciętna w gospodarce.

Jak czytać te liczby. Podane kwoty to wynagrodzenie zasadnicze — bez dodatku stażowego, motywacyjnego, za wychowawstwo czy nadgodziny, które realną wypłatę podnoszą. Ale to właśnie stawka zasadnicza jest kośćcem pensji i punktem odniesienia dla całego systemu. Porównujemy ją ze średnią w gospodarce, bo do tej wielkości odwołuje się sam postulat Razem.

To nie jest wyłącznie polska anomalia widziana od środka. Międzynarodowe porównania OECD z serii „Education at a Glance" od lat pokazują, że polscy nauczyciele zarabiają mniej niż przeciętny pracownik z wyższym wykształceniem — a to jeden z głównych powodów, dla których do zawodu nie garną się młodzi.

Dlaczego „powiązanie ze średnią" zmienia zasady gry

Sednem problemu nie jest jedna zła tabela, tylko sposób, w jaki pensje nauczycieli są ustalane. Dziś ich wysokość zależy od corocznej decyzji politycznej — a między jedną podwyżką a drugą inflacja zjada realną wartość wynagrodzenia. Razem proponuje inny mechanizm: powiązać płace nauczycieli na stałe ze średnim wynagrodzeniem w gospodarce, tak by rosły automatycznie razem z nią, a nie zależały od tego, czy akurat jest rok wyborczy.

Warto od razu zaznaczyć, czego partia w programie nie mówi: nie podaje konkretnego mnożnika ani procentu średniej dla poszczególnych stopni awansu. Deklaruje kierunek — trwałe powiązanie — a nie gotową tabelę. Trzymamy się tego rozróżnienia, żeby nie wkładać partii w usta liczb, których w jej dokumentach nie ma.

Co proponuje Razem

Powiążemy płace nauczycieli ze średnim wynagrodzeniem w gospodarce. Zapewnimy godne wynagrodzenia dla pracowników obsługi i administracji.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Szkoła równych szans”, partiarazem.pl

Płace powiązane ze średnią krajową — koniec z corocznym negocjowaniem od zera i realnym spadkiem pensji między podwyżkami.
Karta Nauczyciela i prawo pracy w każdej placówce — „stosowane wobec wszystkich pracujących w zawodzie, w każdym typie placówek", także niepublicznych.
Koniec darmowych nadgodzin — Program dla edukacji zapowiada „obowiązek wynagradzania wszelkiej dodatkowej pracy" nauczycielskiej.

Nauczyciel jest pracownikiem jak każdy inny i jego pensja podlega tej samej logice, co reszta rynku pracy: gdy państwo pozwala, by wynagrodzenia w usługach publicznych realnie spadały, traci najlepszych. Dlaczego godne, jawne płace opłacają się całej gospodarce, opisujemy w serwisie o pracy, w tekście o płacy minimalnej i jawności wynagrodzeń. Skąd wziąć pieniądze na godne pensje w szkole i dlaczego mają płynąć z budżetu państwa, a nie z kieszeni gmin, tłumaczymy w tekście o 6 proc. PKB na edukację.

Źródła i dalsza lektura

Bogata gmina, dobra szkoła. Razem chce 6 proc. PKB na edukację i pensji nauczycieli z budżetu

Wed, 24 Jun 2026 09:00:00 +0200

Zdanie „edukacja to inwestycja" powtarza każda partia. Różnica zaczyna się przy pytaniu, ile konkretnie i z czyjej kieszeni. Bo dzisiejszy system ma wbudowaną nierówność: państwo ustala nauczycielom pensje, ale ich wypłatę w dużej części zrzuca na samorządy. Efekt jest taki, że o tym, czy w szkole są etaty, zajęcia dodatkowe i remonty, decyduje zamożność gminy — a więc znów kod pocztowy.

Ile Polska wydaje na oświatę

Zacznijmy od liczby, którą trzeba czytać uważnie. Według GUS publiczne wydatki na oświatę i wychowanie — z budżetu państwa i samorządów łącznie — wyniosły w 2022 roku 106,3 mld zł, co stanowiło 3,5 proc. PKB. Kategoria „oświata i wychowanie" nie obejmuje szkolnictwa wyższego — to szkoły i przedszkola, nie uczelnie.

Cel Razem zapisano w filarze programowym „Bezpieczna rodzina": „na edukację przeznaczać co najmniej 6 proc. PKB" — postawiono go tam w kontekście szkoły, nauczycielek i uczniów. To niemal dwa razy więcej niż dzisiejsze 3,5 proc. na oświatę i poziom, na którym funkcjonują kraje uznawane za wzór dobrej szkoły publicznej: według Eurostatu w 2022 roku publiczne wydatki na edukację przekraczały 6 proc. PKB w Szwecji (6,9 proc.), Belgii (6,2 proc.) i Finlandii (5,9 proc.).

Uważaj na różne miary. Wskaźnik GUS „oświata i wychowanie" (3,5 proc. PKB) obejmuje szkoły i przedszkola, ale nie uczelnie — dlatego jest niższy niż całościowe „wydatki na edukację" Eurostatu, liczone razem ze szkolnictwem wyższym. Cel Razem „co najmniej 6 proc. PKB" dotyczy właśnie edukacji szkolnej; naukę i uczelnie partia finansuje osobno, celem 3 proc. PKB na badania. Zestawiając liczby, trzeba więc porównywać ten sam koszyk — oświatę z oświatą.

Skąd bierze się nierówność między gminami

Formalnie państwo przekazuje samorządom część oświatową subwencji ogólnej. W praktyce te pieniądze nie pokrywają realnych kosztów — a różnicę gminy muszą dopłacić z własnych budżetów. Skala tej „luki oświatowej" jest sporna, bo zależy od metody liczenia: Związek Miast Polskich szacował ją na koniec 2024 roku na 45,7 mld zł, Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej mówiła o 49 mld zł, a Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego — przy węższej definicji — o kwocie poniżej 20 mld zł. Nawet dolna granica tych szacunków oznacza, że bogatsza gmina dołoży do szkół więcej, a biedniejsza — mniej albo wcale.

To właśnie ten mechanizm Razem chce rozmontować. Jeśli wypłata pensji nauczycieli wróci do budżetu państwa, to nauczyciel w ubogiej gminie przestanie być zakładnikiem lokalnych finansów, a poziom szkoły przestanie zależeć od tego, jak zamożni są sąsiedzi. Postulat finansowania wynagrodzeń nauczycieli wprost z budżetu państwa Razem popierało już wcześniej, wspierając inicjatywę ustawodawczą Związku Nauczycielstwa Polskiego w tej sprawie.

Co proponuje Razem

Przeniesiemy obowiązek wypłaty wynagrodzeń nauczycieli na budżet państwa. Skierujemy do samorządów środki na bezpłatne zajęcia pozalekcyjne.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Szkoła równych szans”, partiarazem.pl

Co najmniej 6 proc. PKB na edukację szkolną — poziom europejskiej czołówki zamiast dzisiejszych około 3,5 proc. na oświatę.
Pensje nauczycieli z budżetu państwa — żeby o etatach nie decydowała zamożność gminy.
Środki dla samorządów na bezpłatne zajęcia pozalekcyjne — wyrównujące szanse dzieci, których rodziców nie stać na płatne korepetycje.

Głodzenie edukacji ma tę samą logikę, co głodzenie nauki: skutki cięć są odroczone, więc politycznie wygodne, a rachunek płacimy latami. Tę samą diagnozę — tyle że dla badań i uczelni — rozkładamy w serwisie o nauce, w tekście o nakładach na naukę i 1,41 proc. PKB. O tym, że w budżecie państwa są pieniądze, których dziś nie widać, bo wyciekają luką podatkową, piszemy w serwisie gospodarczym, w tekście o 113 mld zł luki i państwie na poziomie. A ile realnie zarabia dziś nauczyciel, pokazujemy osobno.

Źródła i dalsza lektura

Dyrektorzy nie mają kim uczyć, kadra się starzeje. Jak Razem chce zatrzymać exodus

Mon, 22 Jun 2026 09:00:00 +0200

Kryzysu kadrowego w szkole nie widać na pierwszy rzut oka, bo lekcje jakoś się odbywają. Dopiero gdy zajrzeć za kulisy — kto uczy fizyki, ile ma nadgodzin, w jakim jest wieku — widać, że system trzyma się na nielicznych, coraz starszych i coraz bardziej zmęczonych ludziach. Za kilka lat spora część z nich odejdzie na emeryturę, a chętnych na ich miejsce nie widać.

Prawie połowa dyrektorów szuka i nie znajduje

W materiałach programowych Razem pojawia się mocna liczba: 46 proc. dyrektorów szkół zgłasza problem ze znalezieniem nauczycieli. Partia przywołuje ją w filarze „Bezpieczna rodzina" bez podania badania źródłowego, więc traktujemy ją jako liczbę z materiału Razem — ale skala problemu ma niezależne potwierdzenie. W badaniu „Lexometr Oświatowy" Wolters Kluwer z przełomu 2022 i 2023 roku 47 proc. ankietowanych dyrektorów mówiło o wyzwaniach związanych z zapewnieniem obsady kadry dydaktycznej, a jeszcze więcej — z pozyskaniem specjalistów. Dwie różne liczby, ten sam obraz: znalezienie nauczyciela na wolny etat przestało być formalnością.

Kadra, która siwieje

Braki kadrowe to jednak dopiero czubek problemu. Pod spodem jest demografia zawodu. Międzynarodowe badanie TALIS 2024, którego polską częścią zajmuje się Instytut Badań Edukacyjnych, pokazało, że 45 proc. polskich nauczycieli ma 50 lat lub więcej, a zaledwie 4 proc. — mniej niż 30 lat. To jeden z najstarszych profili wiekowych kadry w Europie. Analiza „Nauczyciele w Polsce", przygotowana na danych ministerstwa, dokłada do tego dynamikę: w 2023 roku odsetek nauczycieli po pięćdziesiątce wzrósł z 29 do 36 proc., a prognozy na 2040 rok mówią o klasach nauczania wczesnoszkolnego złożonych w większości z osób 50+.

Skąd te różne liczby. „45 proc. po pięćdziesiątce" (TALIS) i „36 proc." (dane ministerstwa) to nie sprzeczność, lecz efekt innych prób i definicji — TALIS bada m.in. nauczycieli starszych klas szkoły podstawowej, dane resortu obejmują całą kadrę. Obie liczby prowadzą do tego samego wniosku: zawód się starzeje, a młodzi go nie wybierają.

Gdy brakuje rąk, dyrektorzy łatają dziury dwoma sposobami: nadgodzinami dla obecnych nauczycieli i zatrudnianiem osób bez pełnych kwalifikacji. Oba prowizoryczne rozwiązania obniżają jakość nauczania i pogłębiają wypalenie tych, którzy zostali. Koło się zamyka: przeciążony nauczyciel szybciej odchodzi, a jego odejście dokłada nadgodzin następnym.

Co proponuje Razem

Odbudujemy prestiż zawodu nauczyciela (…). Wprowadzimy system wsparcia psychologicznego i programy przeciwdziałania wypaleniu zawodowemu.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Szkoła równych szans”, partiarazem.pl

Koniec darmowych nadgodzin — Program dla edukacji zapowiada „obowiązek wynagradzania wszelkiej dodatkowej pracy" i ograniczenie jej wymiaru, żeby etat nie oznaczał w praktyce półtora etatu.
Mniej biurokracji, więcej uczenia — odciążenie nauczycieli od papierologii, która zabiera czas należny uczniom.
Wsparcie psychologiczne i programy przeciw wypaleniu — bo zatrzymanie ludzi w zawodzie jest tańsze niż ciągłe szukanie nowych.

Prestiż zawodu wraca razem z pensją i warunkami pracy — a te sprowadzają się do pytania o pieniądze. Skąd mają płynąć, opisujemy w tekście o 6 proc. PKB na edukację, a ile realnie zarabia nauczyciel — tutaj. Niepewność zatrudnienia i praca na zastępstwach to zresztą nie tylko problem szkoły; jak państwo może ograniczyć umowy śmieciowe w całej gospodarce, piszemy w serwisie o pracy, w tekście o końcu umów śmieciowych.

Źródła i dalsza lektura

Publiczne pieniądze na prywatne szkoły. Razem chce to zakończyć

Sat, 20 Jun 2026 09:00:00 +0200

Prywatna szkoła kojarzy się z pieniędzmi rodziców — czesnym, składkami, opłatami. Mało kto wie, że do tego dochodzi jeszcze publiczna dotacja, która na każdego ucznia płynie z budżetu samorządu. Państwo dokłada więc do placówek, które mogą wybierać uczniów i pobierać czesne, a jednocześnie skarży się, że na szkołę publiczną — dostępną dla każdego — brakuje. Razem uważa, że to układ do rozmontowania.

Ile publicznych pieniędzy trafia do szkół niepublicznych

Zasadę określa ustawa o finansowaniu zadań oświatowych. Dla szkół, w których realizowany jest obowiązek szkolny lub nauki — a więc podstawówek i liceów dla młodzieży — dotacja z budżetu samorządu przysługuje, zgodnie z art. 26 tej ustawy, w wysokości równej kwocie przewidzianej na takiego ucznia w części oświatowej subwencji ogólnej dla danego samorządu. Mówiąc wprost: prywatna szkoła dostaje na ucznia tyle samo z publicznej kasy, ile państwo przewiduje na ucznia szkoły samorządowej — i może do tego pobierać czesne.

Skala sektora prywatnego rośnie i jest bardzo nierówna między typami szkół. Według GUS w roku szkolnym 2024/2025 do publicznych liceów ogólnokształcących chodziło 86,3 proc. uczniów, a w szkołach policealnych aż 79,5 proc. placówek prowadził sektor prywatny. Innymi słowy: im dalej od obowiązkowej, powszechnej edukacji, tym więcej prywatnych placówek żyjących w części z publicznej dotacji.

Czego nie udało się policzyć. Nie istnieje jedna, łatwo dostępna liczba mówiąca, ile łącznie złotych z budżetów samorządów trafia rocznie do wszystkich szkół i placówek niepublicznych — dane są rozproszone po sprawozdaniach poszczególnych gmin. Dlatego nie podajemy tu zbiorczej kwoty; pokazujemy mechanizm i jego skalę w liczbie uczniów, a nie zmyśloną sumę.

Mechanizm, nie zakaz istnienia

Warto od razu rozwiać nieporozumienie. Razem nie zapowiada zamknięcia szkół prywatnych ani zakazu ich zakładania — mówi o pieniądzach. Chodzi o to, by publiczna dotacja przestała zasilać placówki, które wybierają uczniów i pobierają czesne, bo taki układ pogłębia segregację: dziecko zamożnych rodziców trafia do lepiej finansowanej szkoły już w podstawówce. Sam zakaz dotowania prywatnych szkół Deklaracja z 2025 roku stawia kategorycznie, bez odroczenia. Dalej idące wygaszanie finansowania wszystkich placówek niepublicznych „Program dla edukacji" rozkłada w czasie — „z czasem zaprzestaniemy finansowania placówek niepublicznych z budżetu państwa" — wiążąc je z doprowadzeniem szkoły publicznej do wysokiego poziomu.

Co proponuje Razem

Zatrzymamy prywatyzację systemu edukacji i zakażemy dotowania prywatnych szkół ze środków publicznych.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Szkoła równych szans”, partiarazem.pl

Koniec publicznych dotacji dla prywatnych szkół — publiczne pieniądze mają wzmacniać szkołę dostępną dla każdego, nie placówki pobierające czesne.
Zatrzymanie prywatyzacji edukacji — żeby o przyszłości dziecka nie decydował portfel rodziców już na etapie podstawówki.
Stopniowe wygaszanie finansowania placówek niepublicznych, powiązane z podniesieniem poziomu szkoły publicznej — nie z dnia na dzień.

Prywatyzacja usług publicznych rzadko oznacza oszczędność dla ogółu — częściej przesunięcie korzyści do tych, których już dziś stać na więcej. Kto realnie zyskuje, gdy państwo wycofuje się z zapewniania usług, a kto traci, pokazujemy w serwisie gospodarczym, w tekście o regresywności systemu podatkowego. O tym, jak wygląda druga strona „bezpłatnej" edukacji publicznej — koszty, które i tak spadają na rodzica — piszemy w tekście o wyprawce, dojeździe i e-dzienniku.

Źródła i dalsza lektura

Religia poza szkołą i koniec finansowania katechezy. Świecka szkoła według Razem

Thu, 18 Jun 2026 09:00:00 +0200

Spór o religię w szkole bywa prowadzony na najwyższych emocjach, więc warto go sprowadzić do faktów: co się realnie zmienia, kto to zmienia i czego chce Razem. Bo w tej sprawie łatwo pomylić dwie rzeczy — bieżące decyzje ministerstwa, które porządkują organizację lekcji religii, oraz programowy postulat partii, który idzie znacznie dalej.

Co już zmienił rząd, a czego chce Razem

Kilka zmian w ostatnich latach wprowadziło ministerstwo edukacji, nie Razem. Od 1 września 2024 roku ocena z religii nie jest wliczana do średniej ocen, a od 1 września 2025 roku religia i etyka są prowadzone w wymiarze jednej godziny tygodniowo, z możliwością łączenia grup i umieszczania zajęć na początku lub końcu dnia. To decyzje resortu — porządkują miejsce katechezy w szkole, ale jej z niej nie usuwają.

Postulat Razem jest dalej idący i sformułowany w programie wprost. W Deklaracji programowej z 2025 roku partia zapowiada wycofanie lekcji religii ze szkół, a w „Programie dla edukacji" z 2023 roku pisze, że „lekcje religii nie będą uwzględniane w planie lekcji" i że szkoła ma pozostać neutralna światopoglądowo. Konsekwencją tego samego postulatu jest koniec finansowania katechezy z publicznych środków — nauczanie religii wraca tam, gdzie jego miejsce, czyli do wspólnot wyznaniowych. Religia jako taka nie zostaje zakazana; zmienia się miejsce, w którym się jej naucza.

Spadająca frekwencja i rachunek dla budżetu

Za tym postulatem stoją dwie twarde tendencje. Pierwsza to frekwencja. Według danych Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego w roku szkolnym 2023/2024 na religię uczęszczało 78,6 proc. uczniów — o 1,7 punktu procentowego mniej niż rok wcześniej, a w dużych miastach odsetek rezygnujących jest znacznie wyższy — w archidiecezji warszawskiej na katechezę chodziło już tylko 58,3 proc. uczniów. Lekcja, z której w liceach wypisuje się większość uczniów, coraz trudniej mieści się w logice powszechnej, obowiązkowej szkoły.

Druga tendencja to koszt. Katecheza jest opłacana z publicznych pieniędzy, bo katecheci są nauczycielami na etatach finansowanych z budżetu. W odpowiedzi na interpelację poselską ministerstwo podało, że szacunkowy koszt nauczania religii wyniósł w 2018 roku 1482 mln zł.

To szacunek kalkulacyjny, nie rachunek. Ministerstwo wprost zaznaczyło, że nie są to koszty rzeczywiste, lecz kalkulacyjne — oszacowane na podstawie liczby etatów katechetów w Systemie Informacji Oświatowej i średnich wynagrodzeń nauczycieli. Kwota z 2018 roku jest dziś zaniżona, bo pochodzi sprzed podwyżek nauczycielskich. Podajemy ją jako rząd wielkości, a nie precyzyjną sumę z faktury.

Co proponuje Razem

Wycofamy lekcje religii ze szkół oraz symbole religijne z instytucji publicznych.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska wolności, równości i solidarności”, partiarazem.pl

Wycofanie lekcji religii ze szkół — katecheza przynależy do wspólnot wyznaniowych, nie do planu lekcji publicznej szkoły.
Koniec finansowania katechezy z publicznych środków — konsekwencja wyprowadzenia religii ze szkoły publicznej.
Szkoła neutralna światopoglądowo — wspólna dla dzieci wszystkich wyznań i bezwyznaniowych, bez dzielenia klasy według religii.

Świeckość szkoły to część szerszej wizji edukacji naprawdę wspólnej i naprawdę bezpłatnej — takiej, w której o miejscu dziecka nie decyduje ani zamożność, ani wyznanie rodziców. O drugiej stronie tej samej zasady, czyli o publicznych pieniądzach płynących do szkół, które wybierają uczniów, piszemy w tekście o dotacjach dla szkół prywatnych.

Źródła i dalsza lektura

Wyprawka, e-dziennik, dojazd. Ile naprawdę kosztuje „darmowa” szkoła

Tue, 16 Jun 2026 09:00:00 +0200

Artykuł 70 Konstytucji mówi, że nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna. W praktyce każdy wrzesień przypomina rodzicom, że bezpłatność ma granice — a te wyznacza paragon za wyprawkę, faktura za e-dziennik i bilet miesięczny do szkoły w sąsiedniej miejscowości. Im mniej zamożna rodzina, tym mocniej te koszty ważą — i tym częściej decydują o tym, na co dziecko może sobie w szkole pozwolić.

Rachunek, który nie mieści się w „Dobrym Starcie”

Skalę pokazują badania rynku. Z sondażu przeprowadzonego w 2024 roku wynika, że prawie połowa rodziców (48 proc.) wyda na wyprawkę dla jednego ucznia do 500 zł, a tylko 13 proc. zmieści się w kwocie do 300 zł — czyli w wysokości państwowego świadczenia „Dobry Start", które wynosi 300 zł na ucznia rocznie. Co trzeci rodzic przeznaczy od 501 do 700 zł, a co piąty — ponad 700 zł. Innymi słowy: rządowe 300 zł na dziecko pokrywa realny koszt wyprawki u nielicznych; reszta dopłaca z własnej kieszeni.

Do jednorazowej wyprawki dochodzą koszty stałe. W wielu szkołach dziennik elektroniczny prowadzi komercyjny dostawca, a część funkcji bywa płatna dla rodziców. Dochodzi dojazd — dla ucznia z mniejszej miejscowości bilet miesięczny to realny, powracający wydatek. Każdy z tych kosztów z osobna wygląda niewinnie; razem układają się w barierę, która działa najsilniej tam, gdzie o pieniądze najtrudniej.

Gdzie „bezpłatne” już działa, a gdzie nie

Sprawiedliwie trzeba przyznać, że część drogi już przeszliśmy. W szkołach podstawowych podręczniki są bezpłatne — finansuje je dotacja celowa z budżetu państwa, a książki są własnością szkoły i wracają do niej po roku. Problem zaczyna się wyżej: dotacja celowa obejmuje wyłącznie uczniów szkół podstawowych, więc w liceach i technikach podręczniki kupują sami uczniowie. Bezpłatność urywa się więc dokładnie tam, gdzie podręczniki są najdroższe.

Jak czytać dane o wyprawce. Kwoty pochodzą z sondażu deklaracji rodziców, nie z urzędowego rejestru wydatków — pokazują rozkład deklarowanych kosztów, a nie jedną „oficjalną" cenę wyprawki. Dobrze jednak oddają rząd wielkości i pokazują to, co najważniejsze: dla większości rodzin realny koszt przekracza wysokość świadczenia „Dobry Start".

Co proponuje Razem

Zapewnimy bezpłatny dostęp do podręczników, materiałów i narzędzi do nauki (…). Wprowadzimy publiczny, bezpłatny system dzienników elektronicznych. Zapewnimy bezpłatny dojazd do szkoły dla uczniów szkół podstawowych i średnich.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Szkoła równych szans”, partiarazem.pl

Bezpłatne podręczniki i materiały na każdym etapie — także w liceach i technikach, gdzie dziś rodzic płaci najwięcej.
Publiczny, bezpłatny e-dziennik — narzędzie, za które nie płaci ani rodzic, ani szkoła zależna od komercyjnego dostawcy.
Bezpłatny dojazd do szkoły dla uczniów podstawówek i szkół średnich — żeby odległość nie była kolejnym kosztem edukacji.

Koszty „darmowej" edukacji ciągną się przez całą ścieżkę — od dopłat w przedszkolu po wyprawkę licealisty. Ta sama bariera ekonomiczna wraca na studiach, gdzie o dostępie decydują akademik, stołówka i stypendium; jak wygląda i co z nią chce zrobić Razem, opisujemy w serwisie o nauce, w tekście o akademikach, stołówkach i stypendiach.

Źródła i dalsza lektura

Jeden psycholog na całą szkołę to za mało. Razem chce docelowo jednego na stu uczniów

Sun, 14 Jun 2026 09:00:00 +0200

O tym, że dzieci i młodzież mają w Polsce kryzys zdrowia psychicznego, mówi się od lat. Rzadziej mówi się, jak wygląda pierwsza linia pomocy, która powinna być najbliżej ucznia — psycholog w szkole. A wygląda to tak, że przez lata na jedną szkołę przypadał ułamek etatu, jeśli w ogóle, i uczeń w kryzysie częściej trafiał na zamknięte drzwi niż na rozmowę.

Prawie dwa tysiące uczniów na jednego psychologa

Twarde dane pochodzą z kontroli Najwyższej Izby Kontroli. Przed reformą standardów zatrudnienia specjalistów na jeden etat psychologa przypadało w polskich szkołach aż 1904 uczniów, a blisko połowa szkół publicznych — ponad 44 proc. — nie zatrudniała na odrębnym etacie ani pedagoga, ani psychologa. Na jedną szkołę przypadało średnio 0,2 etatu psychologa — czyli w praktyce psycholog bywał w szkole jeden dzień w tygodniu albo wcale.

Od września 2022 roku ministerstwo wprowadziło standardy zatrudnienia specjalistów: w szkole liczącej 180 uczniów ma być co najmniej 1,5 etatu specjalistów, z czego część przypada na psychologa. To krok naprzód, ale wciąż daleko od sytuacji, w której każdy uczeń ma realny, szybki dostęp do psychologa w swojej szkole.

Dlaczego to pilne

Skala potrzeb jest dramatyczna i mierzalna. Z danych Komendy Głównej Policji wynika, że w 2023 roku odnotowano 1994 próby samobójcze w grupie wiekowej 7–18 lat, a 145 z nich zakończyło się śmiercią. Za każdą z tych liczb stoi dziecko, któremu w porę mogła — albo nie mogła — pomóc dorosła osoba w szkole.

Uwaga do danych. Wskaźnik 1904 uczniów na psychologa pochodzi z kontroli NIK obejmującej lata 2014–2016, czyli sprzed wprowadzenia standardów zatrudnienia w 2022 roku — pokazuje punkt wyjścia. Po reformie sytuacja się poprawia, ale nie ma jeszcze jednego oficjalnego, ogólnokrajowego wskaźnika „uczniów na psychologa", którym można by ją zmierzyć. Dlatego podajemy dane NIK jako obraz skali zaniedbania, od którego się zaczyna.

Co proponuje Razem

Zwiększymy liczbę etatów i zagwarantujemy godne pensje dla specjalistów w placówkach edukacyjnych, docelowo dążąc do jednego psychologa na stu uczniów.— Karta Zdrowia Psychicznego Partii Razem (2026), partiarazem.pl

Docelowo jeden psycholog na stu uczniów — Razem stawia to jako cel kierunkowy, do którego system ma dążyć, a nie gwarancję na już.
Etaty i godne pensje dla specjalistów — żeby psycholog był stałym pracownikiem szkoły, nie dochodzącym raz w tygodniu gościem.
Psychoedukacja w ramach zajęć — prowadzona przez psychologa, żeby wsparcie zaczynało się przed kryzysem, a nie dopiero po nim.

Szkolny psycholog to część większej całości — dostępnej opieki nad zdrowiem psychicznym, która nie każe czekać w kolejce ani płacić z własnej kieszeni. Jak Razem chce ją zbudować dla wszystkich, nie tylko dla dzieci, opisujemy w serwisie o zdrowiu, w tekście o zdrowiu psychicznym bez kolejki i bez karty kredytowej. O tym, że spokojniejsza, mniej zatłoczona klasa też sprzyja zdrowiu ucznia, piszemy przy okazji limitu liczebności klas.

Źródła i dalsza lektura

Trzydzieścioro w jednej sali. Razem chce limitu 20 uczniów w klasie

Fri, 12 Jun 2026 09:00:00 +0200

Pytanie „ile dzieci może być w klasie" wydaje się techniczne, dopóki nie zajrzy się do dziennika. Wtedy okazuje się, że w wielu miejskich szkołach oddziały pękają w szwach — po dwadzieścioro osiem, dwadzieścioro dziewięć uczniów — a nauczyciel przez czterdzieści pięć minut nie ma szans usiąść z każdym. To nie jest kwestia jego dobrej woli, tylko arytmetyki. I — co zaskakuje — w większości szkół nie łamie żadnego przepisu, bo takiego przepisu po prostu nie ma.

Limit jest tylko w najmłodszych klasach

Twarda górna granica liczebności oddziału obowiązuje w Polsce wyłącznie w klasach I–III szkoły podstawowej: ustawa o systemie oświaty mówi, że są one prowadzone w oddziałach liczących nie więcej niż 25 uczniów. Powyżej — od klasy czwartej wzwyż i w całej szkole ponadpodstawowej — przepisy, jak podsumowuje analiza prawna, nie określają żadnych limitów liczby uczniów w oddziale. O tym, ilu uczniów zmieści się w klasie, decyduje więc w praktyce dyrektor pod presją liczby chętnych i liczby sal — a nie ochrona jakości nauczania.

Średnia krajowa tego problemu nie widać, bo ją wygładza. Według OECD polskie klasy są przeciętnie mniejsze niż w wielu krajach — w szkole podstawowej to około 18 uczniów wobec średniej OECD bliskiej 21. Kłopot w tym, że średnia miesza małe, kilkunastoosobowe oddziały na wsi z przepełnionymi klasami w miastach. Rodzic z dużego miasta nie posyła dziecka do „średniej"; posyła je do konkretnej, trzydziestoosobowej klasy.

Dlaczego średnia myli. „Około 18 uczniów na klasę" to wartość uśredniona dla całego kraju. Ponieważ powyżej klasy III nie ma górnego limitu, ta sama średnia mieści w sobie kameralne oddziały wiejskie i miejskie klasy po 28–30 osób. Postulat twardego limitu 20 dotyczy właśnie tego drugiego przypadku — tam, gdzie dziś nie chroni ucznia żaden pułap.

Nie tylko jakość — także zdrowie

W programie Razem limit liczebności klasy stoi nieprzypadkowo w części o zdrowej szkole. Przepełniona sala to nie tylko gorsza nauka, ale i więcej hałasu, szybciej rozchodzące się infekcje i większe obciążenie dla ucznia z trudnościami, którego w tłumie łatwiej przeoczyć. Mniejszy oddział pozwala nauczycielowi zauważyć dziecko — to, które nie nadąża, i to, które przestało jeść albo się wycofało. Ta sama zasada „mniej dzieci na jednego dorosłego" wraca w Razem konsekwentnie, od limitu grup przedszkolnych po klasę szkolną.

Co proponuje Razem

Liczba oddziałów będzie realnie odpowiadać fizycznym możliwościom budynku, a liczba osób w oddziale nie będzie przekraczać dwudziestu.— Program dla edukacji (2023), rozdz. „Szkoła zdrowa”, partiarazem.pl

Maksymalnie 20 uczniów w oddziale — twardy limit także tam, gdzie dziś go nie ma, czyli od klasy czwartej wzwyż.
Lepszy stosunek liczby uczniów do nauczycieli — Deklaracja programowa zapowiada zmniejszenie maksymalnej liczebności klas, bez podawania liczby; konkret „20" pochodzi z Programu dla edukacji.
Oddziały dopasowane do budynku — koniec upychania klas ponad realne możliwości sal.

Spokojniejsza, mniej zatłoczona klasa to także warunek, by szkoła dbała o zdrowie ucznia — również psychiczne. Dlaczego dostęp do psychologa w szkole wciąż zależy od tego, czy placówkę na niego stać, piszemy w tekście o psychologu na stu uczniów.

Źródła i dalsza lektura

Kontakt

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Masz pytanie, uwagę albo znalazłeś błąd w danych? Napisz do nas:

E-mail: kontakt@razemdlaszkol.pl

Chcesz poznać pełny program lub zaangażować się w działania Partii Razem? Zajrzyj na partiarazem.pl.

Polityka prywatności

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Administrator

Serwis „Razem dla polskich szkół" jest prowadzony przez PHU Adam Jura-Czarnecki, świadczące usługi komunikacyjne na rzecz Partii Razem. Kontakt: kontakt@razemdlaszkol.pl.

Do statystyk odwiedzin korzystamy z Cloudflare Web Analytics. Narzędzie to nie używa plików cookie, nie zapisuje danych w Twojej przeglądarce, nie profiluje użytkowników i nie gromadzi danych pozwalających Cię zidentyfikować — mierzy wyłącznie zbiorczy, anonimowy ruch (liczba wejść, strony, kraje, źródła). Z tego powodu serwis nie wyświetla banera zgody na cookie — nie jest on wymagany. Dostawcą usługi jest Cloudflare, Inc. (USA), działający jako podmiot przetwarzający.

Serwis jest hostowany w infrastrukturze Cloudflare Pages. Operator hostingu może przetwarzać techniczne logi serwera (m.in. adres IP, typ przeglądarki) w celu zapewnienia bezpieczeństwa i dostępności usługi.

Linki zewnętrzne

Serwis zawiera odnośniki do stron zewnętrznych (m.in. partiarazem.pl oraz źródeł danych). Linki nie zawierają parametrów śledzących (UTM) ani identyfikatorów użytkownika.

Twoje prawa

Masz prawo dostępu do swoich danych, ich sprostowania i usunięcia. W sprawach prywatności pisz na adres podany wyżej.

Niniejszy dokument jest wzorcem do uzupełnienia o stan prawny obowiązujący w dniu publikacji.

Razem dla polskich szkół

25 dzieci na jedną nauczycielkę. Razem chce ustawowego limitu 18

Dwadzieścia pięcioro — i decyduje o tym minister, nie ustawa

Projekt: 18 dzieci od września 2028

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Ciepły obiad dla każdego dziecka. Standard w Finlandii, postulat Razem w Polsce

Dziś posiłek dostaje tylko ubogi — po sprawdzeniu dochodu

Jak robią to inni

Postulat programowy i projekt ustawy

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

96 proc. dzieci w przedszkolu. Polska już to spełnia — ale nie wszędzie

Cel 96 proc. i polska średnia

Średnia, która ukrywa przepaść

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Pięć godzin za darmo, reszta płatna. Ile naprawdę kosztuje przedszkole

1,44 zł za każdą godzinę ponad pięć

„Realnie bezpłatne" — co to znaczy w programie

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Nauczyciel na starcie zarabia mniej niż średnia krajowa. Razem chce to odwrócić

5308 zł na starcie wobec 8903 zł średniej

Dlaczego „powiązanie ze średnią" zmienia zasady gry

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Bogata gmina, dobra szkoła. Razem chce 6 proc. PKB na edukację i pensji nauczycieli z budżetu

Ile Polska wydaje na oświatę

Skąd bierze się nierówność między gminami

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Dyrektorzy nie mają kim uczyć, kadra się starzeje. Jak Razem chce zatrzymać exodus

Prawie połowa dyrektorów szuka i nie znajduje

Kadra, która siwieje

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Publiczne pieniądze na prywatne szkoły. Razem chce to zakończyć

Ile publicznych pieniędzy trafia do szkół niepublicznych

Mechanizm, nie zakaz istnienia

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Religia poza szkołą i koniec finansowania katechezy. Świecka szkoła według Razem

Co już zmienił rząd, a czego chce Razem

Spadająca frekwencja i rachunek dla budżetu

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Wyprawka, e-dziennik, dojazd. Ile naprawdę kosztuje „darmowa” szkoła

Rachunek, który nie mieści się w „Dobrym Starcie”

Gdzie „bezpłatne” już działa, a gdzie nie

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Jeden psycholog na całą szkołę to za mało. Razem chce docelowo jednego na stu uczniów

Prawie dwa tysiące uczniów na jednego psychologa

Dlaczego to pilne

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Trzydzieścioro w jednej sali. Razem chce limitu 20 uczniów w klasie

Limit jest tylko w najmłodszych klasach

Nie tylko jakość — także zdrowie

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Kontakt

Polityka prywatności

Administrator

Analityka i pliki cookie

Linki zewnętrzne

Twoje prawa