Uczeń, który przyszedł do szkoły bez śniadania, myśli na lekcji o jedzeniu i trudno mu nadążyć za tym, co dzieje się przy tablicy. Polska ma program dożywiania, ale zbudowany na odwrotnej zasadzie niż w krajach, które uważa się za wzór: pomaga tylko najuboższym, po sprawdzeniu dochodu, i już samym tym sprawdzaniem naznacza dziecko. Razem chce tę zasadę odwrócić: ciepły posiłek miałby przysługiwać każdemu uczniowi z tytułu samego chodzenia do szkoły, a przestać być świadczeniem pomocy społecznej przyznawanym po sprawdzeniu dochodu.
Dziś posiłek dostaje tylko ubogi — po sprawdzeniu dochodu
Rządowy program „Posiłek w szkole i w domu" działa na kryterium dochodowym. Wsparcie przysługuje dzieciom z rodzin, których dochód nie przekracza 200 proc. kryterium dochodowego z ustawy o pomocy społecznej. To znaczy, że darmowy obiad jest formą pomocy społecznej: żeby go dostać, trzeba się zakwalifikować jako wystarczająco biedny. W praktyce oznacza to podział klasy na tych, którzy jedzą „za darmo z opieki", i resztę — z całym bagażem wstydu, jaki taki podział niesie dla dziecka.
Skala potrzeb jest realna. Według GUS w 2023 roku skrajnym ubóstwem dotkniętych było około 7,6 proc. dzieci, czyli mniej więcej 520 tysięcy — i był to wyraźny wzrost względem roku poprzedniego. Do tego dochodzi druga strona złego odżywiania: Najwyższa Izba Kontroli alarmuje, że polskie dzieci należą do najszybciej tyjących w Europie, a nadwagę ma ponad 22 proc. uczniów. Głód i otyłość to dwa oblicza tego samego problemu — braku dostępu do zdrowego, regularnego posiłku.
Jak robią to inni
Wzorem są kraje, w których darmowy posiłek szkolny przysługuje od dekad wszystkim uczniom. Finlandia zapewnia bezpłatny, ciepły posiłek każdemu dziecku — gwarantuje to prawo uchwalone w 1943 roku i wdrożone w całym kraju od 1948, a darmowy posiłek obejmuje dziś blisko 850 tysięcy uczniów i studentów. Szwecja wprowadzała powszechne posiłki szkolne stopniowo od 1946 roku, aż stały się standardem we wszystkich gminach — dziś ustawa nakazuje samorządom zapewnić darmowe posiłki wszystkim uczniom szkół podstawowych. Jak podsumowuje przegląd europejski, Finlandia, Szwecja i Estonia to trzy kraje UE zapewniające powszechne darmowe posiłki dla wszystkich grup wiekowych. Powszechność jest tu celowa: gdy je cała klasa, nikt nie jest napiętnowany, a posiłek staje się częścią dnia szkolnego, nie interwencją socjalną.
Postulat programowy i projekt ustawy
Powszechny posiłek jest mocno zakotwiczony w programie Razem — Deklaracja gwarantuje go „każdemu dziecku". Osobno posłowie Razem złożyli konkretny projekt ustawy: we wrześniu 2025 roku przewodnicząca koła Razem Marcelina Zawisza przedstawiła projekt, w którym ciepły posiłek ma przysługiwać każdemu uczniowi publicznej szkoły podstawowej, a koszt oszacowano na około 6 mld zł rocznie.
Jak druk nr 1849 utknął w komisjach
Koło Razem pokazało projekt dziennikarzom 25 września 2025 roku (materiał prasowy Razem). Czwórka posłów Razem nie może sama wnieść ustawy, bo regulamin Sejmu wymaga piętnastu podpisów, więc brakujących szukano w innych klubach. Znalazły się następnego dnia: 26 września projekt wpłynął do Sejmu jako druk nr 1849 z podpisami osiemnaściorga posłów, wśród nich, obok Razem, m.in. posłów PiS i Kukiz'15. Wnioskodawców reprezentuje posłanka Marcelina Zawisza (druk nr 1849, s. 1).
Prawo oświatowe już dziś każe szkole podstawowej zapewnić uczniom możliwość zjedzenia jednego gorącego posiłku w ciągu dnia, tyle że za opłatą. Projekt dopisuje do art. 106a, że ten posiłek ma być dobrowolny i bezpłatny (w brzmieniu projektu: korzystanie z niego „jest dobrowolne i bezpłatne”) w szkołach podstawowych (z wyłączeniem szkół dla dorosłych) i w szkołach artystycznych, które uczą na poziomie podstawówki. Pieniądze ma wyłożyć budżet państwa: nowe zadanie trafia do katalogu w art. 26 ust. 6 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, czyli do kwoty potrzeb oświatowych, według której państwo dzieli środki na szkoły między samorządy, a minister edukacji musi je uwzględnić w rozporządzeniu o jej podziale. Ustawa miała wejść w życie 1 września 2026 roku i ten termin już przepadł.
Wnioskodawcy wyliczyli koszt najprostszym możliwym rachunkiem: 3,2 mln uczniów razy 10 zł „wsadu do kotła” razy 188 dni nauki, co daje 6 mld 16 mln zł rocznie (uzasadnienie, s. 10), a za niepełny rok 2026 — 2 mld 496 mln zł. Na pierwszy rok jako źródło wskazali część wpływów z planowanej podwyżki CIT dla banków. Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu w swojej ocenie skutków regulacji (s. 29–30) uznało te szacunki za zaniżone. Nowy rachunek mogłyby przeprowadzić dopiero komisje, gdyby doszły do szczegółów projektu.
Projekt jest też węższy niż program partii. Deklaracja programowa Razem obiecuje bezpłatny, ciepły posiłek „w szkole, przedszkolu i żłobku”, a druk nr 1849 dotyczy wyłącznie szkół podstawowych. Przedszkola i żłobki, które program wymienia obok szkół, zostałyby poza ustawą nawet wtedy, gdyby Sejm przyjął ją w obecnym kształcie.
4 listopada 2025 roku marszałek skierował projekt do pierwszego czytania w Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej oraz w Komisji Edukacji i Nauki. Przez prawie dziewięć miesięcy projekt nie trafił na posiedzenie żadnej z nich. Posiedzenie wymusiła dopiero grupa posłów, korzystając z art. 152 ust. 2 regulaminu Sejmu, który pozwala jednej trzeciej członków komisji zażądać jej zwołania w konkretnej sprawie. Jak relacjonowało biuro prasowe Razem, był to ponadpartyjny wniosek 1/3 posłów łączonych komisji. Wspólne posiedzenie obu komisji odbyło się 30 lipca 2026 roku i miało w porządku obrad pierwsze czytanie druku nr 1849. Adrian Zandberg zapowiedział, że Razem przyjmie wszystkich obecnych na sali „jako współautorów tego rozwiązania”.
Według zapisu przebiegu posiedzenia przewodniczący Michał Krawczyk z KO odczytał na koniec pismo minister edukacji Barbary Nowackiej do marszałka Sejmu z 29 czerwca. Resort, jak pisała minister, pracuje nad jakością posiłków w szkołach i rozważa uwzględnienie specjalnych potrzeb żywieniowych, takich jak alergie i diety eliminacyjne, dlatego prosiła „o zaniechanie prac nad tym przedmiotowym projektem poselskim”. Krawczyk zaproponował, by „zaczekać na rządowy projekt ustawy”, i ogłosił „przerwę w posiedzeniu Komisji do czasu przygotowania projektu przez panią minister”. Rzecznik Razem Mateusz Merta skomentował w mediach społecznościowych (relacja biura prasowego Razem), że komisja ma teraz „przerwę do odwołania, w domyśle nawet do końca kadencji”. Przebieg procesu w API Sejmu nie odnotowuje, by od tamtej przerwy komisje wróciły do druku nr 1849.
Marcelina Zawisza mówiła tego dnia, jak podało biuro prasowe Razem, że na wrzesień 2026 roku bezpłatnych obiadów nie uda się już wprowadzić; jej zdaniem, przy współpracy wszystkich stron w parlamencie, realny jest termin od połowy przyszłego roku albo od kolejnego września. W tych samych komisjach od 15 lipca 2026 r. leży też projekt Razem o limicie 18 dzieci w grupie przedszkolnej, którego pierwsze czytanie jeszcze się nie zaczęło.
Co proponuje Razem
Zagwarantujemy każdemu dziecku bezpłatny, ciepły posiłek w szkole, przedszkolu i żłobku.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Szkoła równych szans”, partiarazem.pl
- Ciepły posiłek dla każdego dziecka — w szkole, przedszkolu i żłobku, niezależnie od dochodu rodziny.
- Koniec dzielenia klasy na „obiadowych" i resztę — posiłek jako element dnia szkolnego, nie znak ubóstwa.
- Zdrowe, pełnowartościowe jedzenie — Program dla edukacji (2023) zapowiada: „Zagwarantujemy też wszystkim bezpłatne, zdrowe i pełnowartościowe śniadania i obiady”.
Dobre odżywianie w szkole to najtańsza profilaktyka zdrowotna, jaką państwo ma do dyspozycji — a jej brak wraca później jako koszt leczenia. Jak Razem chce, by dostęp do opieki zdrowotnej nie zależał od kodu pocztowego ani zasobności portfela, opisujemy w serwisie o zdrowiu, w tekście o dentyście w każdej gminie.
Źródła i dalsza lektura
- Partia Razem — Deklaracja programowa, rozdz. „Szkoła równych szans" (2025)
- Partia Razem — „Program dla edukacji" (2023)
- MRPiPS — program „Posiłek w szkole i w domu" (kryterium dochodowe 200 proc.)
- GUS — „Zasięg ubóstwa ekonomicznego w Polsce w 2023 roku"
- NIK — „Otyłość i nadwaga u dzieci: coraz większy problem"
- Fiński Urząd Oświaty (oph.fi) — „School meals in Finland" (blisko 850 tys. uczniów i studentów)
- Finland Toolbox — „School food – building Finnish equality since the 1940s" (ustawa 1943, wdrożenie ogólnokrajowe 1948)
- School Food Matters — „Sweden’s universal free school meals scheme" (wprowadzane od 1946, dziś obowiązek ustawowy)
- Euronews — „School meals in Europe: which countries provide free food"
- Sejm RP — druk nr 1849, poselski projekt ustawy o zmianie ustawy — Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (projekt, uzasadnienie, OSR)
- Sejm RP — przebieg procesu legislacyjnego druku nr 1849
- BEOS Kancelarii Sejmu — ocena skutków regulacji do druku nr 1849 (druk nr 1849-006)
- Sejm RP — wspólne posiedzenie komisji STR (nr 131) i ENM (nr 113), 30 lipca 2026 r. — zapis przebiegu posiedzenia
- Razem — „Czas na bezpłatne obiady w szkołach. Razem z projektem ustawy!" (25.09.2025)
- Razem — „Awantura wokół ustawy Razem? Zawisza: odmrażamy obiady dla dzieci w szkołach" (30.07.2026)
- RMF FM — „Darmowe obiady dla każdego ucznia. Jest projekt ustawy" (szacunek ok. 6 mld zł)
